9.Sınıf Suyun Yapısı ve Önemi Konusuna Ait Çalışma Soruları
Soru 1. 2361
Su, en önemli inorganik moleküllerden biridir ve birçok biyolojik sürecin gerçekleşmesi için gereklidir. Yaşamın temel yapı taşlarından biri olan su, sahip olduğu özel özellikler sayesinde canlılık için vazgeçilmez bir bileşen hâline gelir. Vücutta metabolik atıkların uzaklaştırılmasında ve besin maddelerinin taşınmasında önemli rol oynar.
Canlılarda metabolik atıkların su yardımıyla vücuttan uzaklaştırılması suyun hangi özelliği ile açıklanabilir?
Metabolik atıkların vücuttan uzaklaştırılabilmesi, suyun “iyi bir çözücü” özelliğiyle açıklanır.
Su, birçok iyonik ve polar maddeyi çözer.
Atık ürünler (üre, tuz, amonyak vb.) suda çözünerek kan ve diğer vücut sıvılarıyla taşınır.
Böbrekler aracılığıyla idrar hâlinde vücuttan uzaklaştırılır.
✅ Sonuç: Canlılarda metabolik atıkların su yardımıyla atılabilmesi, suyun çözücü özelliği sayesinde gerçekleşir. 👉 Yani “su = yaşamın evrensel çözücüsü”dür.
Soru 2. 2155
Biyoloji öğretmeni, suyun canlılar için önemini kavratmak amacıyla okul yakınındaki göle gezi düzenleyerek öğrencilerinden gözlem yapmalarını ister. Çeşitli böceklerin su yüzeyinde batmadan durabilmesi ve yürüyebilmesi öğrencilerin dikkatini çeker. Öğretmen, öğrencilerinden soğuk havalarda su yüzeyinin buzla kaplanmasına rağmen balıkların neden donmadığını düşünmelerini ister.
Bir öğrenci, gözlemlediği canlıların neden suya batmadığını ve göl yüzeyinin donmasından balıkların neden etkilenmediğini merak edip araştırır. Suyun özellikleri ve önemiyle ilgili çalışmaları inceler ve aşağıdaki bilgilere ulaşır:
* Bazı böcekler örneğin su örümceği, su yüzeyinde batmadan yürüyebilir.
* Su, moleküllerin birbirleriyle etkileşimi sonucu oluşan kuvvetin etkisiyle yüzeyinde görünmez bir film varmış gibi davranır.
* Su 4 ºC'de en yüksek yoğunluğa sahiptir.
* Düşük sıcaklıklarda katılaşan suyun yoğunluğu sıvı hâlden daha düşüktür.
Gözlem sürecini ve ulaşılan bilgileri göz önünde bulundurarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1. Bazı böceklerin su yüzeyinde batmadan durabilmesi veya yürüyebilmesi suyun hangi özeligi ile ilgilidir? Açıklayınız.
2. Soğuk havalarda su yüzeyi buzla kaplanmasına rağmen su canlıları yaşamlarını sürdürebilmektedir. Bu durum suyun hangi özelliği ile açıklanabilir?
1. Böceklerin su yüzeyinde batmadan durabilmesi veya yürüyebilmesi suyun hangi özelliği ile ilgilidir?
Bu durum suyun yüzey gerilimi özelliğiyle ilgilidir.
Su molekülleri arasındaki kohezyon (moleküller arası çekim kuvveti) nedeniyle, suyun yüzeyi sanki ince bir zar (film tabakası) varmış gibi davranır.
Bu sayede bazı hafif böcekler (örneğin su örümceği, su çiyanı) su yüzeyine batmadan yürüyebilir.
👉 Cevap: Suyun yüzey gerilimi özelliği.
2. Soğuk havalarda su yüzeyi buzla kaplanmasına rağmen su canlıları yaşamlarını sürdürebilmektedir. Bu durum suyun hangi özelliği ile açıklanabilir?
Su 4 °C’de en yoğun hâline gelir.
Donduğunda ise yoğunluğu azalır ve buz, sıvı sudan daha az yoğun olduğu için yüzeyde kalır.
Böylece buz tabakası sadece üstte oluşur, alttaki su sıvı hâlde kalır.
Ayrıca buz tabakası yalıtkan görevi görerek alttaki canlıların yaşamını sürdürmesine yardımcı olur.
👉 Cevap: Suyun donduğunda yoğunluğunun azalması ve 4 °C’de en yüksek yoğunluğa ulaşması özelliği.
✅ Özet: 1. Böceklerin batmadan durabilmesi → Suyun yüzey gerilimi 2. Balıkların soğukta donmaması → Suyun yoğunluk özelliği (donan suyun yoğunluğunun azalması, bu nedenle buzun yüzeyde kalması)
Soru 3. 7287
Biyoloji dersinde öğretmen, su moleküllerinin özelliklerini ve suyun canlılar için önemini tartışmak için tahtaya şu ifadeleri yazar ve öğrencilerden bu ifadelerle ilgili doğru olanları belirlemelerini ister:
- Bitkilerde suyun, köklerden yapraklara doğru kesintisiz şekilde taşınması
- Bazı canlıların su yüzeyinde yürüyebilmesi
- Bazı canlıların terleme ile vücut sıcaklığını düşürme
Öğrencilerin Yorumları:
- Ali: "Kohezyon kuvveti, su moleküllerinin birbirine tutunmasını sağlar ve bu, bitkilerde suyun köklerden yapraklara taşınmasında etkilidir."
- Ayşe: "Bazı canlılar, su yüzeyindeki kohezyon kuvveti sayesinde su yüzeyinde yürüyebilir."
- Veli: "Kohezyon kuvveti terleme ile vücut sıcaklığını düşürmede de önemli bir rol oynar."
- Fatma: "Su molekülleri arasındaki bağlar, sadece suyun hareketi için önemlidir, diğer özelliklerle ilgisi yoktur."
Yukarıdaki yorumlar dikkate alındığında, suyun kohezyon kuvvetiyle ilgili doğru yorumları yapan öğrenciler kimlerdir? Yanlış bir yorum varsa açıklayınız.
► Ali ve Ayşe doğru yorum yapmıştır.
► Veli ve Fatma'nın yorumları yanlıştır:
Kohezyon kuvveti, su moleküllerinin birbirine tutunmasını sağlar ve bitkilerde suyun köklerden yapraklara taşınmasında (I) ve su yüzeyinde yürüyebilen canlıların bu hareketi gerçekleştirmesinde (II) etkilidir.
III. önerme ise terlemenin etkisiyle ilgilidir ve kohezyon kuvvetiyle doğrudan ilişkili değildir.
Doğru Olan Önermeler:
I. Kohezyon kuvveti bitkilerde suyun kesintisiz taşınmasını sağlar.
II. Bazı canlılar, su molekülleri arasındaki kohezyon nedeniyle su yüzeyinde yürüyebilir.
Soru 4. 6609
Biyoloji dersinde öğretmen, suyun canlılar için önemini tartışmak amacıyla tahtaya aşağıdaki ifadeleri yazar ve öğrencilerden, suyun hangi özelliklerinin doğru olduğunu tespit etmelerini ister:
- Fotoototrof beslenen canlılarda besin üretimi tepkimelerinde kullanılma
- Hücrede enerji elde etmede kullanılma
- Vücut sıcaklığının dengelenmesinde görev alma
Öğrencilerin yorumları:
- Ali: "Su, fotosentez yapan canlılarda besin üretimi için kullanılır, bu yüzden bu ifade doğrudur."
- Ayşe: "Hücrede enerji elde etmek için su kullanılır, çünkü suyun enerji verici bir görevi vardır."
- Veli: "Su, vücut sıcaklığını dengede tutmada görev alır, bu yüzden bu ifade doğrudur."
- Fatma: "Su, hücrede enerji üretiminde kullanılmaz, bu yüzden bu ifade yanlıştır."
Yukarıdaki yorumlar dikkate alındığında, suyun canlılar için önemine dair doğru yorumları yapan öğrenciler kimlerdir? Yanlış bir yorum varsa açıklayınız.
► Ali, Veli ve Fatma doğru yorum yapmıştır.
► Ayşe'nin yorumu yanlıştır: Su, enerji verici bir molekül değildir. Hücrede enerji elde etme tepkimelerinde enerji kaynağı olarak görev yapmaz; sadece tepkimelere katılan veya ürün olarak açığa çıkan bir moleküldür. Doğru Olan Önermeler:
I. Fotoototrof canlılarda su, fotosentez tepkimelerinde kullanılır.
III. Su, vücut sıcaklığını dengede tutmada önemli bir role sahiptir.
Soru 5. 7074
Biyoloji dersinde öğretmen, suyun canlılar için önemini tartışmak amacıyla tahtaya aşağıdaki ifadeleri yazar ve öğrencilerden, suya ait olmayan özelliği tespit etmelerini ister:
- Gerekli durumlarda solunum tepkimelerinde enerji verici olarak görev yapma
- Metabolik tepkimelerin gerçekleşmesi için uygun ortam oluşturma
- Vücut sıcaklığının ayarlanmasında yardımcı olma
- Metabolik faaliyetler sonucu oluşan atıkların uzaklaştırılmasında rol oynama
- Büyük organik moleküllerden küçük organik molekül oluşumuna yardımcı olma
Öğrencilerin yorumları:
- Ali: "1 numaralı yorum; Metabolik tepkimelerin gerçekleşmesi için su uygun bir ortam oluşturur, bu yüzden bu ifade doğrudur."
- Ayşe: "2 numaralı yorum; Su, vücut sıcaklığını dengelemede yardımcıdır; bu yüzden bu özellik de doğru."
- Veli: "3 numaralı yorum; Metabolik faaliyetler sonucu oluşan atıklar suyla uzaklaştırılır, dolayısıyla bu ifade de doğrudur."
- Fatma: "4 numaralı yorum; Su, solunumda enerji verici olarak görev yapabilir; bu ifade doğrudur."
- Mehmet: "5 numaralı yorum; Büyük organik moleküllerin parçalanmasında su görev alır; bu yüzden bu ifade de doğru."
Yukarıdaki yorumlar dikkate alındığında, hangi öğrenci suya ait olmayan bir özelliği doğru olarak yorumlamamıştır?
► Ali, Ayşe, Veli ve Mehmet doğru yorum yapmıştır.
► Fatma'nın yorumu yanlıştır: Su, solunum tepkimelerinde enerji verici olarak görev yapmaz; enerji verici moleküller karbonhidratlar, yağlar ve proteinlerdir. Su, solunumda sadece tepkimelere katılan veya ürün olarak açığa çıkan bir moleküldür.