12.Sınıf Fotosentez Hızını Etkileyen Faktörler Konusuna Ait Çalışma Soruları
Soru 1. 6840
Bir bilim insanı özdeş bitkileri kullanarak yukarıda verilen düzenekleri hazırlıyor.
Bu bilim insanı;
I. Farklı ışık renginin fotosentez hızına etkisi
II. Mineral madde miktarının fotosentez hızına etkisi
III. Mineral madde çeşitinin fotosentez hızına etkisi
IV. Sıcaklık değişiminin fotosentez hızına etkisi
Konularından hangilerini araştırıyor olabilir?
Cevap: B
1. Sorunun Analizi
Bu soruda, bir bilim insanının özdeş bitkileri kullanarak hazırladığı düzenekler aracılığıyla fotosentez hızını etkileyen hangi faktörleri araştırabileceği sorulmaktadır. Bilimsel deneylerde, bir faktörün (bağımsız değişken) diğer bir faktör (bağımlı değişken) üzerindeki etkisini belirlemek için, araştırılmak istenen bağımsız değişken dışındaki tüm diğer faktörlerin (kontrol değişkenleri) sabit tutulması esastır. Verilen doğru cevap (B) 'I ve IV' olduğuna göre, bilim insanının hazırladığı deney düzeneklerinin temel olarak ışık rengi ve sıcaklık faktörlerini değiştirecek şekilde tasarlandığı ve diğer faktörlerin kontrol altında tutulduğu varsayılmalıdır.
2. Şıkların Değerlendirilmesi
I. Farklı ışık renginin fotosentez hızına etkisi: Bu hipotezi test etmek için bilim insanı, özdeş bitkileri aynı ışık şiddeti ve sıcaklıkta tutarken, farklı renklerdeki ışıklara (örneğin kırmızı, mavi, yeşil veya beyaz ışık kaynakları ya da filtreler kullanarak) maruz bırakır. Bu deneyde CO2 miktarı, su ve mineral madde gibi diğer faktörler sabit ve optimum düzeyde tutulur. Bu, fotosentez hızını doğrudan etkileyen önemli bir faktördür ve araştırılabilir bir konudur.
II. Mineral madde miktarının fotosentez hızına etkisi: Bu faktörü araştırmak için bitkilerin yetiştirildiği ortamdaki (örneğin, besin çözeltisi) mineral madde miktarının (farklı konsantrasyonlarda) değiştirilmesi gerekir. Eğer deney düzenekleri ışık rengi ve sıcaklık üzerine odaklanıyorsa, mineral madde miktarı genellikle tüm düzeneklerde sabit tutulur ve bu nedenle bu faktör araştırılıyor olamaz.
III. Mineral madde çeşitinin fotosentez hızına etkisi: Bu etkiyi incelemek için bitkilerin farklı türde mineral maddeler (örneğin, nitrat, fosfat veya potasyum eksikliği ya da fazlalığı) içeren besin çözeltilerinde yetiştirilmesi gerekir. Yine, eğer deneyin bağımsız değişkenleri ışık rengi ve sıcaklık ise, mineral madde çeşidi tüm düzeneklerde aynı tutulmuş olmalıdır. Bu durumda, bu faktör de araştırılan konular arasında yer almaz.
IV. Sıcaklık değişiminin fotosentez hızına etkisi: Bu hipotezi test etmek için bilim insanı, özdeş bitkileri aynı ışık rengi ve şiddeti altında, ancak farklı sıcaklık koşullarına (örneğin, 20°C, 30°C, 40°C gibi) maruz bırakır. Bu deneyde de CO2 miktarı, su ve mineral maddeler gibi diğer faktörler sabit ve optimum düzeyde tutulur. Sıcaklık, fotosentezde görev alan enzimlerin aktivitesini doğrudan etkilediği için fotosentez hızını belirleyen kritik bir faktördür ve araştırılabilir.
Sonuç: Verilen doğru cevap (B) I ve IV olduğu için, bilim insanının hazırladığı düzenekler, ışık rengi ve sıcaklık değişimlerinin fotosentez hızı üzerindeki etkisini incelemeye yönelik olarak tasarlanmış olmalıdır. Bu düzeneklerde mineral madde miktarı ve çeşidi kontrol değişkeni olarak sabit tutulur ve bu nedenle araştırılan konular arasında değildir.
Soru 2. 6375
Biyoloji öğretmeni fotosentez hızını etkileyen faktörleri öğrencilerine açıklamak için laboratuvarda deney düzeneği hazırlamıştır.
Öğrencilerinden birisi, ortam koşullarının belirli faktörlere bağlı değiştirildiği deney düzeneğinde gerçekleşen değişimlerle ilgili,
Grafiklerden hangilerini doğru çizmiştir?
Cevap: D
► Sıcaklık artışı optimum değerin üzerine çıktığında, enzimlerin yapısı bozulmaya başlar ve ışıktan bağımsız evre reaksiyonları yavaşlayarak durur.
► Ortamdaki CO2 miktarının arttırılması besin üretiminin belli bir değere kadar artırır. Belli bir değerden sonra besin üretimi sabit hızla devam eder.
► Işık şiddetinin artışı, fotosentezde O2 çıkışını belli bir değere kadar artırır; belli bir değerden sonra diğer faktörlerin sabit olması nedeni ile sabit hızla O2 çıkışı gerçekleşir