Konu Detayı Sayfası
Solunum Sisteminin Yapı, Görev ve İşleyişi
Solunum Sistemi
- Canlıların yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmeleri için gerekli olan enerji hücre solunumu ile üretilir.
- Gelişmiş yapılı organizmaların hücreleri ile dış çevre arasında doğrudan gaz alışverişi yapılamadığından bu görev için özelleşmiş yapılar bulunur.
- Bu organizmalarda hücre solunumu için gereksinim duyulan oksijen, solunum sistemi organları ile sağlanır.
- İnsanda solunum organları ile dış ortamdan alınan oksijen akciğer alveollerinden kana geçerek doku hücrelerine taşınır.
- Hücrelerde oluşan karbondioksit ise doku hücrelerinden kana geçerek akciğerlere taşınır ve soluk vermeyle vücut dışına atılır.
- Bu olaya dış solunum ya da gaz alışverişi denir.
- Dış solunumu, hücre solunumu ile karıştırmamak gerekir.
- Dış solunumda solunum organları ile dış ortam arasında gaz alışverişi yapılırken hücre solunumunda besinlerin hücre içinde yıkımı ile enerji elde edilir.
Solunum Sisteminin Yapı, Görev ve İşleyişi
İnsanda solunum sistemini oluşturan yapılar;
- Ağız,
- Burun,
- Yutak,
- Gırtlak,
- Soluk borusu ve
- Akciğerlerdir.
Ağız ve Burun
- Solunum sisteminin dış ortam ile bağlantılı yapılarıdır.
- Burun havanın nemlenmesini, ısıtılmasını ve temizlenmesini sağladığından havanın burun yoluyla alınması sağlık açısından önemlidir.
- Burun içi, epitel dokudan oluşan ve mukus salgılayan mukoza tabakası ile kaplıdır.
- Mukus, solunan havayı nemlendirir ve burun kıllarıyla beraber havadaki toz parçalarının tutularak havanın temizlenmesini sağlar.
- Aynı zamanda mukoza tabakasının altında yer alan kılcal damarlar alınan havayı ısıtır.
- Burun ile ağız boşluğunun arka bölümüne geniz denir.
- Burada yumuşak doku olan geniz etleri bulunur.
Yutak ve Gırtlak
- Ağız ve burun yoluyla alınan hava yutağa oradan da gırtlağa geçer.
Yutak
- Ağız ve burun boşluğunun açıldığı kısımda yer alır.
- Soluk borusu ile yemek borusunun kesiştiği yerde, tüp şeklindeki yapıdır.
- Yutak, büzücü kaslarla çevrilmiştir.
- Yutak çevresinde lenf düğümleri olan bademcikler bulunur.
Gırtlak
- Kıkırdak yapıda olup dil kökü ile bağlantılıdır.
- Giriş bölümünde gırtlak kapağı (epiglottis) bulunur.
- Gırtlak kapağı yutkunma sırasında soluk borusunun önünü kapatarak besinin yemek borusuna geçmesini sağlar.
- Gırtlakta bulunan ses tellerinin akciğerlerden gelen hava ile çarpışmasıyla meydana gelen titreşimler sesi oluşturur.
Soluk Borusu
- Gırtlakla bağlantılı olan kısımdır.
- 10-12 cm uzunluğunda, 2-2,5 cm çapında olan soluk borusunun yapısında “C” şeklinde kıkırdak halkalar bulunur.
- Kıkırdak halkalar, soluk borusunun daralmasını ve çökmesini önleyerek direnç kazandırır.
- Soluk borusunun kıkırdak içermeyen ve düz kaslardan oluşan arka yüzünde yemek borusu yer alır.
- Soluk borusunun iç yüzeyi silli epitel hücreleri ile örtülüdür.
- Siller, alınan havanın tersi yönünde dalgalanarak içeri giren tozu ve mikroorganizmaları tutar.
- Epitel hücreleri arasında bulunan goblet hücreleri, mukus üreterek iç yüzeyin daima nemli kalmasını sağlar.
- Soluk borusunun dış kısmı ise bağ dokudan oluşmuştur.
- Soluk borusu, akciğerlere girerken bronş denilen iki kola ayrılır.
- Bronşlarda kıkırdak halkalar tamdır fakat daha küçüktür.
- Bronşlar akciğere girdikleri yerde pek çok kola ayrılarak ağaç görünümü oluşturur.
- Bu kolların her birine bronşçuk denir.
- Bronşçuklarda kıkırdak halkalar bulunmaz.
- Bronşçukların uçlarında kılcal damarların çevrelediği alveol denilen hava keseleri bulunur.
Akciğerler
- Göğüs boşluğunda bulunan akciğerler, sağ ve sol akciğer olmak üzere bir çifttir.
- Sağ akciğer 3 loplu, sol akciğer 2 lopludur.
- Sol akciğerin küçük olmasının nedeni yanında kalbin bulunmasıdır.
- Akciğerler pembe renkli, esnek, sünger görünümlü organlardır.
- Yapılarında yaklaşık olarak 300 milyon alveol bulunur.
- Alveoller üzüm salkımı biçimindedir ve akciğerlerin içinde geniş bir solunum yüzeyi oluşturur.
- Her bir alveol tek katlı yassı epitel dokudan oluşmuştur. Alveollerin etrafı bir file gibi kılcal damar ağı ile sarılıdır.
- Gaz değişimi, alveollerdeki hava ile onları çevreleyen kılcal damarlar arasında difüzyonla gerçekleşir.
- Akciğerlerin etrafında plevra denilen çift katlı zar bulunur.
- İç zar, akciğer dokusuna tamamen yapışıktır.
- Dış zar ise göğüs kafesinin ve altta diyaframın üst yüzüne yapışmıştır.
- İki zar arasındaki boşluğa plevra boşluğu denir ve içi lenf sıvısı ile doludur.
- Bu sıvı, akciğerlerin nemli kalmasını ve soluk alıp verme sırasında rahat hareket etmesini sağlar.
- Bronşların, kan damarlarının ve sinirlerin akciğerlere girdiği yerlerde plevra zarı bulunmaz.
- Akciğerler, iç hava basıncı nedeniyle gergin konumdadır.
- Göğüste bir yaralanma sonucu plevra boşluğuna hava girerse akciğerler söner.
- Mikroorganizmaların kan yolu ile plevra boşluğuna girmesi sonucu plevra zarı iltihaplanabilir.
Soluk Alıp Verme Mekanizması
- Soluk alıp verme, kaburgalar arası kasların ve diyafram kasının kasılıp gevşemesiyle gerçekleşir.
- Bu olay sırasında oksijen difüzyonla onları saran kılcal damarlara geçerken karbondioksit kılcal damarlardan alveollere geçer.
- Soluk verme olayında akciğerlerin geri yaylanma basıncı da etkilidir.
- Geri yaylanma basıncı akciğerlerin yapısındaki elastik liflerle ve plevra sıvısının oluşturduğu yüzey gerilimiyle sağlanır.
- Soluk alma kasların kasılmasıyla gerçekleşir ve enerji harcanır.
- Soluk verme sırasında kaslar gevşer.
- Soluk verme soluk almaya göre pasif bir olaydır.
- Ancak kaslar hem kasılırken hem gevşerken enerji harcadığından soluk verme olayında da soluk alma kadar olmasa da enerji harcanır.
Soluk Alma
- Diyafram kası kasılır ve diyafram düzleşir.
- Kaburgalar arası kaslar kasılır. Kaburgaların uçları öne ve yukarı doğru hareket eder.
- Göğüs kafesi genişler. Akciğerlerin hacmi artar ve iç basınç azalır.
- Akciğerler hava ile dolar ve soluk alma gerçekleşir.
Soluk Verme
- Diyafram kası gevşer ve diyafram kubbeleşir.
- Kaburgalar arası kaslar gevşer.
- Kaburga uçları aşağıya ve arkaya doğru hareket eder.
- Göğüs kafesi daralır.
- Akciğerlerin hacmi azalır ve iç basınç artar.
- Akciğerlerdeki hava atmosfere verilir ve soluk verme gerçekleşir.
Dikkat!!!
Solunum hareketlerini omurilik soğanı kontrol eder.
- Kandaki karbondioksit miktarının artması, kanın asitlik değerini artırır ve pH düşer.
- Bu durumda omurilik soğanı uyarılır.
- Uyarılan omurilik soğanı otonom sinirlerle diyaframı ve kaburgalar arası kasları uyarır.
- Böylece soluk alıp verme hızlanır ve kan pH’ı belli sınırlar içinde tutulur.
Alveollerden Dokulara ve Dokulardan Alveollere Gaz Taşınması
- Canlılarda oksijen ve karbondioksitin taşınması kanda bulunan taşıma pigmentleri ile gerçekleşir.
- Canlı çeşitlerine göre farklılık gösteren bu pigmentler, omurgalıların alyuvar hücrelerinde bulunur.
- Alyuvarlarda bulunan solunum pigmenti hemoglobindir.
- Hemoglobin, solunum gazlarıyla kolaylıkla birleşip ayrılabilir.
- Kana özel rengini veren bu bileşiktir.
- O2 miktarının azaldığı ortamlarda hemoglobin üretimi hızlanır.
- Deniz seviyesinden yükseklere çıkıldıkça hemoglobin ve alyuvar miktarı artar.
- Hemoglobin Fe+2 içeren solunum pigmenti olduğundan Fe+2 eksikliğinde hemoglobin yetersizliğine bağlı kansızlık olur.
- Bu durum dokulara taşınan O2 miktarını düşürür.
Oksijenin Kanla Taşınması
- İnsanda vücuda alınan oksijenin %98’i dokulara hemoglobin proteini ile, %2’si kan plazmasında çözünmüş olarak taşınır.
- Alveollerdeki oksijen akciğer kılcallarına oradan da kan plazmasına geçer.
- Kan plazmasından alyuvarlara giren oksijen, hemoglobinle birleşerek oksihemoglobin bileşiğini oluşturur.
- Oksijenin büyük bir kısmı dokulara oksihemoglobin hâlinde taşınır.
- Dokular sürekli oksijen tükettiği için oksijenin doku kılcallarındaki miktarı akciğer kılcallarının 1/3’ü kadardır.
- Dokularda karbondioksit fazladır ve karbonik asitin artışına neden olur.
- Bu da hemoglobinin oksijen bağlama kapasitesini düşürür.
- Alveol kılcalından doku kılcalına geçen oksihemoglobin, artan karbondioksitin düşürdüğü kan pH’ı nedeniyle yapısındaki oksijeni kolayca bırakır.
- Bu olaya bohr etkisi denir.
- Bohr etkisiyle oksihemoglobin, oksijeni az olan dokularda Hb ve O2 moleküllerine ayrılır.
- Oksijen molekülü difüzyonla doku hücrelerine girerken hücrelerdeki karbondioksit kana geçer.
- Oksijenini kaybeden kanın rengi koyulaşır.
Karbonmonoksit Zehirlenmesi
Solunan havada karbonmonoksit varsa hemoglobin, karbonmonoksite oksijenden çok daha hızlı bağlanır. Fakat oksijen gibi kolayca ayrılamaz. Bu durumda doku ve hücrelere taşınan oksijen miktarı azalır. Buna karbonmonoksit zehirlenmesi denir.
Karbondioksitin Kanla Taşınması
- Hücre solunumu sonucu oluşan karbondioksit, hücreler arası boşluklara oradan da doku kılcallarına geçer.
- Karbondioksitin çok azı (%5-7) kan plazmasında çözünerek taşınır.
- Büyük bir kısmı ise alyuvarlara girer.
- Alyuvarlara giren karbondioksitin bir kısmı (%15-20) hemoglobin ile birleşir ve karbomino hemoglobin oluşur.
- Hemoglobin O2 ile yaptığı gibi CO2 ile de çok zayıf kimyasal bağlarla birleşir.
- Hemoglobin, CO2 ve O2’e farklı bölgelerinden bağlandığı için aynı anda ikisi ile de birleşebilir.
- Karbomino hemoglobin hâlinde taşınan CO2, oksijen yoğunluğunun yüksek olduğu, CO2 yoğunluğunun düşük olduğu akciğer kılcallarında kolayca hemoglobinden ayrılır ve soluk verme ile dışarı atılır.
- Alyuvarlardaki karbondioksitin büyük bir kısmı (%73-80) ise su ile birleşerek karbonik asiti (H2CO3) oluşturur.
- Bu tepkimede karbonik anhidraz enzimi görev alır.
- Alyuvarlarda gerçekleşen bu tepkimeden sonra karbonik asit, hidrojen (H+) ve bikarbonat (HCO3–) iyonlarına ayrışır.
- Hidrojen iyonları alyuvarlardaki hemoglobin tarafından tutulurken bikarbonat iyonları alyuvarlardan difüzyonla kan plazmasına geçer.
- Karbondioksitin çoğu bikarbonat iyonları hâlinde akciğer kılcallarına taşınır.
- Akciğer kılcallarına gelindiğinde bikarbonat iyonları kan plazmasından tekrar alyuvarlara girer.
- Oksijenin yoğun olduğu alveollerde hemoglobin, bağladığı hidrojen iyonunu bırakır.
- Hemoglobinden ayrılan hidrojen iyonları, bikarbonat iyonları ile birleşerek karbonik asiti oluşturur.
- Karbonik asit yine karbonik anhidraz enziminin etkisiyle su ve karbondioksite ayrılır.
- Karbondioksit önce kan plazmasına oradan da difüzyonla akciğer alveollerine geçer ve soluk verme ile dışarı atılır.
Kanda O2 ve CO2’in taşınması şematik olarak gösterilmiştir.
Solunum Sistemi Rahatsızlıkları
- Sigara içilmesi, solunan hava içinde egzos gazlarının, kömür tozlarının ve diğer zehirli gazların bulunması solunum organlarının zarar görmesine, iltihaplanmasına, esnek yapısının bozulmasına neden olur.
- Bütün bunlar zatürre (pnömoni), verem (tüberküloz), gırtlak kanseri, astım, bronşit ve KOAH gibi solunum yolu hastalıklarını oluşturur.
Zatürre
- Akciğerler dokusunun iltihaplanması olarak tanımlanan hastalıktır.
- Zatürreye neden olan etkenler arasında bakteriler, virüsler, parazitler, akciğere kaçan yabancı maddeler sayılabilir.
- Genel olarak üşütme (soğuk), sık tekrar eden üst solunum yolu enfeksiyonları ve beslenme bozuklukları zatürre riskini artırmaktadır.
- Zatürre çocuk ve yaşlılarda daha çok görülür.
- Belirtileri genellikle ateş, öksürük, solunum güçlüğü, burun kanatlarının solunuma katılması, kaburgalar arasında çekilme, bebeklerde emme güçlüğü, huzursuzluk ve sürekli ağlamadır.
- Zatürreden korunmak için vücut direncinin artırılması, yeterli ve dengeli beslenilmesi, aşıların yapılması, üst solunum yolu enfeksiyonlarının zamanında tedavi edilmesi, kapalı ve kalabalık ortamların sık sık havalandırılması gerekir.
Verem
- Son günlerde artış görülen verem hastalığına Mycobacterium tuberculosis (Mikobakteriyum tuberkulosis) türü bakteri neden olmaktadır.
- Bu bakteri başta akciğer olmak üzere farklı organlara yerleşerek hastalık oluşturabilir.
- Hastalanan organlarda ağır bir iltihap ve erime görülür.
- Organların çalışması bozulur.
- Erken ve uygun tedavi yöntemiyle hastalık iyileştirilir.
- Verem bakterisi hasta kişilerin öksürmesi, hapşurması ile havaya yayılarak solunum yoluyla sağlıklı insanlar tarafından alınabilir.
- Ancak hastalığın bulaşması için hasta kişiyle belirli bir süre aynı ortamda yaşanması gerekir.
- Daha çok aile bireyleri ve çalışma arkadaşları risk grubundadır.
- Veremden en etkin korunma yolu BCG aşısının yapılmasıdır.
- Ülkemizde doğumdan sonraki üçüncü ayda BCG aşısı yapılmaktadır.
Akciğer ve Gırtlak Kanseri
- Dünya genelinde en fazla ölüme neden olan kanser türleridir.
- Hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla oluşur.
- Sigara içilmesi, tozlu ve kimyasal madde içeren havanın solunması solunum sistemi ile ilgili yapıların zarar görmesine ve kanser hücresinin oluşmasına neden olmaktadır.
- Gırtlak ve akciğerler zarar gören organların başında gelmektedir.
- Bu nedenle sigara içenlerde akciğer ve gırtlak kanserine daha çok rastlanır.
- Genel olarak yayılıncaya kadar fazla bir belirti oluşturmadığından erken evrede farkedilmesi güçleşmektedir.
- Geçmeyen ve giderek kötüleşen öksürük, iştah kaybı ve zayıflama, ses kısıklığı, yutma güçlüğü, nefes darlığı hastalığın en önemli belirtileridir.
Astım
- Astım hastalığının ortaya çıkmasında genetik yatkınlık ve çevresel faktörler önemli rol oynamaktadır.
- Ailede astım hastalığının görülmesi, kirli havanın solunması, küçük yaşlarda ağır solunum yolu hastalıklarının geçirilmesi, ebeveynlerin sigara kullanması gibi etkenler astım hastalığına neden olabilir.
- Solunum yollarının uzun süreli iltihaplanması sonucu oluşan astım hastalığı, solunum yollarının daralmasına ve duyarlılığının artmasına yol açar.
- Hücrelerin ürettiği mukus oranı artarak soluk alıp vermeyi zorlaştırır.
- Bazı kişilerde çiçek ve ev tozları alerjik astıma neden olabilmektedir.
- Bu kişiler solunum zorluğu nedeniyle solunum spreyi kullanır.
KOAH “Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı”
- Kısaca KOAH olarak adlandırılır.
- KOAH’nın en önemli nedeni sigara bağımlılığıdır.
- Sigara içme alışkanlığı yaygın olan ülkelerde KOAH önemli bir sağlık sorunudur.
- Uzun süre sigara kullanımı bronşların ve alveollerin yapısını bozar.
- Bronşların uzun süreli iltihaplanması kronik bronşite neden olur.
- Bu hastalığa bağlı olarak zamanla alveollerin esnekliğini yitirmesi ve yırtılması sonucu amfizem oluşur.
- Bu iki hastalık, akciğerlerin yapısını bozarak KOAH’nın gelişmesine neden olur.
- KOAH hastalığı kana oksijen girişini azaltır, hastalar nefes almakta zorluk yaşar ve solunum aygıtına bağlanır.
Solunum Sisteminin Sağlıklı Yapısının Korunması
Solunum sisteminin sağlığı, diğer sistemlerin sağlığını da etkiler. Solunum sistemi sağlığının korunması için dikkat edilmesi gereken etkenler aşağıda belirtilmiştir.
- Açık ve temiz hava, bol oksijen sağladığından park ve orman gibi alanlarda düzenli spor yapılmalıdır.
- Spor, kan dolaşımını hızlandırarak hücrelere daha fazla besin ve oksijenin taşınmasını sağlar.
- Hücrelerde enerji üretiminin artması, yapım tepkimelerini hızlandırır.
- Yeterli ve dengeli beslenilmelidir.
- Yeterli ve dengeli beslenmek, bağışıklık sisteminin güçlenmesini ve solunum sistemi hastalıklarına karşı vücut direncinin artmasını sağlar.
- Kapalı ortamda uzun süre kalmamak, sigara içmemek ve içilen ortamda bulunmamak gerekir.
- Sigara içilmesi, tozlu ve kirli havanın solunması solunum sistemi ile ilgili yapıların zarar görmesine neden olur.
- Sigara dumanı, karbonmonoksit içerdiğinden kanın oksijen taşıma kapasitesini azaltır.
- Ayrıca sigaradaki katran soluk borusundaki titrek tüyleri birbirine yapıştırarak görev yapmasını önler.
- Bu durum mikroorganizmaların kolaylıkla solunum yolu organlarına ulaşmasına neden olur.
- Kimyasal gazların solunmasına neden olan ortamlarda çalışan insanlar, koruyucu önlem olarak maske takmalıdır.
- Solunum yolu hastalıkları zamanında tedavi edilmelidir.
- Mevsime uygun giyinilmelidir.
- Aşırı soğuk ve sıcak gıdalar tüketilmemelidir.
- Solunum yolu hastalıklarından korunmak için gerekli aşıların yapılması önemlidir.
5.BÖLÜM SONU DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI
Aşağıda birbiri ile bağlantılı doğru (D), yanlış ( Y) tipinde ifadeler içeren tanılayıcı dallanmış ağaç tekniğinde bir etkinlik verilmiştir. “a”dan başlayarak cümlelerin doğru ya da yanlış olduğuna karar vererek ilgili ok yönünde ilerleyiniz. Her cevap bir sonraki aşamayı etkileyecektir. Vereceğiniz cevaplarla farklı yollardan ilerleyerek sekiz çıkış noktasından birine ulaşacaksınız. Doğru çıkışı bulunuz.
Doğru Cevap: a. Y → c. D → e. Y → 6. çıkış
5.BÖLÜM SONU DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI
A. Aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız.
Cevap 1. Solunum sistemi, dolaşım sistemiyle yakın ilişki hâlinde çalışır. Solunum sistemi dış ortamla vücut arasında gaz alışverişi yapar. Dolaşım sistemi bu gazları vücut içinde taşır.
Cevap 2. Alveoller, havadaki oksijenin kana, kandaki karbondioksidin ise havaya verildiği yerlerdir.
Cevap 3.
I. Akciğer kılcal damarları
II. Doku kılcal damarları
Soluk alındığında alveollerdeki O2 derişimi akciğer kılcal damarlarındaki O2 derişimine göre daha yüksektir. Bu nedenle difüzyon kuralları gereği O2 alveollerden akciğer kılcal damarlarına geçer, böylece akciğer kılcal damarlarındaki O2 derişimi artar. Bohr etkisi nedeniyle doku kılcallarında oksijen derişimi düşer.
Cevap 4. Temiz hava solumak, sağlıklı ve dengeli beslenmek, düzenli spor yapmak; alkol, sigara vb. kötü alışkanlıklardan uzak durmak önemlidir. Ayrıca solunum yolu hastalıkları olanlarla temas etmemek, hijyen kurallarına uymak, kalabalık ve havasız ortamlardan uzak durmak gerekir.
Cevap 5. Surfaktan, alveollerde yüzey gerilimini azaltarak alveollerin büzülmesini önler.
B. DOĞRU / YANLIŞ SORULARI CEVAPLARI (Solunum Sistemi)
1. (D) Gırtlaktaki ses telleri verilen havanın etkisiyle titreştiğinden ses oluşturur. Oluşan sesin anlamlı kelimelere dönüşmesini sağlamaz.
(Ek Bilgi: Anlamlı kelimeler; dil, dudak, dişler ve yanakların yardımıyla ağız boşluğunda şekillenir.)
2. (D) Soluk borusundaki kıkırdak halkalar soluk alıp verme sırasında soluk borusunun birbirine yapışmasını önler.
3. (Y) Doku kılcallarında oksijenin doku arası sıvıya geçişi, doku arası sıvıdan karbondioksidin geçişine bağlıdır.
4. (Y) İnsanda kanın pH’sinin yükselmesi soluk alıp verme hızını artırır.
5. (D) Zatürre akciğer dokusunun (alveollerin) iltihaplanması sonucunda meydana gelen bir hastalıktır.
YANLIŞ İFADELERİN DOĞRUSU (Defter Notları)
3. Sorunun Doğrusu: Gazların difüzyonu birbirinden bağımsız gerçekleşir. Oksijenin geçişi, karbondioksidin geçişine bağlı değil; kısmi basınç farkına (çok olduğu yerden az olduğu yere geçmesine) bağlıdır.
4. Sorunun Doğrusu: Kanın pH’sinin düşmesi (asitliğin artması / CO₂ artışı) soluk alıp verme hızını artırır. pH yükselirse (ortam bazikleşirse) solunum yavaşlar.
C. Yapılandırılmış Grid (Solunum Sistemi) Sorularının Cevapları
1. Soluk alıp verirken havanın geçtiği organlardır?
Cevap: 2, 3, 9 (Burun, Gırtlak, Yutak)
2. Soluk alıp verirken göğüs boşluğunun hacminin değişmesini sağlayan yapılardır?
Cevap: 4, 5, 11 (Diyafram kası, Kaburgalar arası kaslar, Kaburgalar)
3. Kanda oksijen ve karbondioksit taşınmasında görevli hücrelerdir?
Cevap: 6 (Alyuvarlar)
4. Solunumu hızlandıran hormondur?
Cevap: 8, 12 (Tiroksin, Adrenalin)
(Not: Tiroksin metabolizmayı hızlandırarak, Adrenalin ise sempatik sinir sistemini uyararak solunumu hızlandırır.)
5. Karbondioksidin kanda taşınması sırasında oluşan maddedir?
Cevap: 1, 14 (Karbonik asit, Karbominohemoglobin)
6. Solunumun ritmini ayarlamada görevli merkezlerin bulunduğu kısımdır?
Cevap: 10, 13 (Pons, Omurilik soğanı)
7. Oksijenin kanda taşınması sırasında oluşan maddedir?
Cevap: 7 (Oksihemoglobin)
Konuya Ait Çıkmış Sorular
Soru 1.
Normal bir insanda yoğun bir egzersiz sonucunda aşağıdakilerden hangisi gerçekleşmez?
(2007-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
A. Kandaki karbondioksit miktarının artmasıB. Kan pH sının yükselmesi (Kanın bazikleşmesi)
C. Soluk alıp − verme hızının artması
D. Dokulardaki oksijen miktarının azalması
E. Hücrelerdeki ADP miktarının artması
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 2.
Aşağıdakilerden hangisi solunum sisteminin sinirsel denetimine örnek olarak gösterilebilir?
(2009-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
A. Sigara dumanında bulunan karbonmonoksitin alyuvarların oksijen bağlama kapasitesini düşürmesiB. Dalgıçların hızla yüzeye çıkmaları sonucunda kanda erimiş hâldeki azotun gaz hâline geçmesi
C. Kandaki karbondioksit miktarının artışına bağlı olarak soluk alıp vermenin hızlanması
D. Astım hastalarının alveollerinin daralması sonucu soluk alıp vermelerinin güçleşmesi
E. Yüksek yerlerde yaşayan insanların kanındaki alyuvar sayısının fazla olması
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 3.
Bir canlının solunum sisteminin aşağıdaki özelliklerden hangisine sahip olması, kural olarak yaşadığı ortam hakkında bilgi verir?
(2010-Yükseköğretime Geçiş Sınavı (YGS))
A. Gaz alışverişinin difüzyonla gerçekleşmesiB. Solunum organının vücut içinde olması
C. Gazların solunum pigmentiyle taşınması
D. Solunum organının yüzeyinin nemli olması
E. Gaz değişim yüzeyinin bir sıra hücre tabakasından oluşması
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 4.
Bir ailenin tek yumurta ikizi olan çocuklarından biri sürekli olarak yüksek bir dağda yaşarken öteki, deniz kıyısında yaşıyor.
Dağda yaşayanda, aşağıdakilerden hangisinin deniz kıyısında yaşayandakine göre düşük olması beklenir?
(2011-Lisans Yerleştirme Sınavı (LYS))
A. Kandaki hemoglobin miktarıB. Soluk alıp verme hızı
C. Alveollerdeki oksijen kısmi basıncı
D. Nabız sayısı
E. Alyuvar sayısı
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 5.
Normal bir insanda yoğun egzersiz sırasında gerçekleşen olaylar aşağıda verilmiştir.
I. Kan pH’sinin düşmesi
II. Solunum merkezlerinin uyarılması
III. Hücrelerde oluşan karbondioksit miktarının artması
IV. Diyafram ve kaburgalar arası kasların uyarılması
V. Soluk alıp vermenin hızlanması
Bu olayların gerçekleşme sırası aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?
(2011-Lisans Yerleştirme Sınavı (LYS))
A. I – II – V – III – IVB. III – I – II – IV – V
C. III – IV – I – II – V
D. IV – I – II – III – V
E. IV – II – V – I – III
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 6.
I. Koryon
II. Allantoyis
III. Amniyon
IV. Vitellüs kesesi
Yukarıdakilerden hangileri kuş ve sürüngenlerde embriyonun gaz alışverişini sağlar?
(2011-Lisans Yerleştirme Sınavı (LYS))
A. I ve IIB. I ve IV
C. II ve III
D. II ve IV
E. III ve IV
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 7.
İnsanda akciğerlerle alınan oksijenin vücut hücrelerine taşınması sırasında meydana gelen;
I. Doku kılcal damarlarındaki kanda karbondioksit miktarı arttığı için oksijenin hemoglobinden ayrılması
II. Alveollere dolan havadaki oksijenin difüzyonla akciğer kılcal damarlarına geçmesi
III. Oksijenin alyuvarlardaki heboglobinle birleşerek oksihemoglobin oluşturması
IV. Plazmadaki oksijenin doku sıvısına geçtikten sonra difüzyonla hücrelere geçmesi
V. Oksijence zengin kanın kalpten vücuda pompalanması
Olaylarının doğru sıralanması aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?
(2013-Lisans Yerleştirme Sınavı (LYS))
A. I, II, III, IV, VB. II, I, III, IV, V
C. II, III, V, I, IV
D. III, IV, I, V, II
E. III, V, I, II, IV
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 8.
Bir sporcunun koşmaya başlamasından sonra;
I. Soluk alıp - verme merkezinin uyarılması
II. Dokularda karbondioksit miktarının artması
III. Kanda karbondioksit miktarının artması
Durumlarının, ortaya çıkışlarına göre sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?
(2002-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
A. I, II, IIIB. II, I, III
C. II, III, I
D. III, I, II
E. III, II, I
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 9.
Aşağıdaki eğri, normal bir insanda egzersiz sırasında ve dinlenme sırasında dokulardaki ve akciğerlerdeki hemoglobinin oksijenle doygunluk durumunu göstermektedir.
Buna göre eğride, dinlenme sırasında dokulardaki hemoglobinin oksijen doygunluğu ile akciğerlerdeki hemoglobinin oksijen doygunluğu arasında k ile gösterilen bir fark vardır.
Bu farkın ortaya çıkma nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
(2012-Lisans Yerleştirme Sınavı-2 (LYS2))
A. Egzersiz sırasında kullanılan oksijen miktarıB. Dinlenme sırasında kullanılan oksijen miktarı
C. Egzersiz sırasında eritrositlerdeki hemoglobine bağlanan karbondioksit miktarı
D. Oksijen kısmi basıncının artışına bağlı olarak azalan hemoglobin miktarı
E. Egzersiz sırasında hemoglobine bağlı kalan oksijen miktarı
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 10.
| Oksijen kısmi basıncı (mm/Hg) | Karbondioksit kısmi basıncı (mm/Hg) | |
|---|---|---|
| K | 110 | 40 |
| L | 40 | 60 |
| M | 100 | 40 |
Yukarıdaki tablo insanın alveolünde, aort kanında ve doku sıvısında ölçülmüş oksijen ve karbondioksit kısmi basınç değerlerini göstermektedir.
Buna göre K, L ve M ile gösterilen alveol, aort kanı ve doku sıvısı aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?
(2010-Lisans Yerleştirme Sınavı (LYS))
A. K → Alveol L → Aort kanı M → Doku sıvısıB. K → Alveol L → Doku sıvısı M → Aort kanı
C. K → Doku sıvısı L → Alveol M → Aort kanı
D. K → Aort kanı L → Alveol M → Doku sıvısı
E. K → Aort kanı L → Doku sıvısı M → Alveol
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 11.
Deniz kenarından gelerek, yüksek bir dağda yaşamaya başlayan bir insanda, aşağıdaki uyumlardan hangisi en son gerçekleşir?
(1994-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
A. Kanda alyuvar sayısının artmasıB. Kan basıncının artması
C. Soluk alıp vermenin artması
D. Nabız sayısının artması
E. Kalp atış sayısının artması
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 12.
Atmosferdeki oksijenin azalması temelde aşağıdakilerden hangisine neden olduğu için insan yaşamını tehlikeye sokar?
(1990-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
A. Hücrelerde meydana gelen boşaltım madde miktarının artmasınaB. Kan dolaşım hızının azalmasına
C. Soluk alıp vermenin hızlanmasına
D. Metabolizmada gerekenden daha az enerji üretilmesine
E. Vücut kan basıncının artmasına
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 13.
Bir solunum pigmentinin görevini yapabilmesi için sahip olması gereken en önemli özellik aşağıdakilerden hangisidir?
(1982-Öğrenci Yerleştirme Sınavı (ÖYS))
A. Demir atomunu taşımasıB. Oksijenle tersinir reaksiyona girebilmesi
C. Kan plazmasında çözünmesi
D. Alyuvar içinde organize olması
E. Oksijenle kararlı bir bileşik oluşturması
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 14.
İnsan vücudundaki kan, içindeki oksijenin hızla azalmaya başladığı bir zamanda nereden geçmekte olabilir?
(1982-Öğrenci Yerleştirme Sınavı (ÖYS))
A. Akciğer alveollerindenB. Kılcal damarlardan
C. Akciğer toplardamarlarından
D. Ana toplardamarından
E. Ana atardamarından
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 15.
Hızlı hareket yapan bir kimsede, kan dolaşım hızı, dışarıya verilen karbondioksit miktarı ve dokulara taşınan oksijen miktarı bakımından aşağıdakilerden hangisi gözlenir?
(1986-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
A. Kan Dolaşım Hızı → Değişmez Dışarıya Verilen CO2 Miktarı → Azalır Dokulara Taşınan O2 Miktarı → ArtarB. Kan Dolaşım Hızı → Değişmez Dışarıya Verilen CO2 Miktarı → Artar Dokulara Taşınan O2 Miktarı → Azalır
C. Kan Dolaşım Hızı → Artar Dışarıya Verilen CO2 Miktarı → Azalır Dokulara Taşınan O2 Miktarı → Artar
D. Kan Dolaşım Hızı → Artar Dışarıya Verilen CO2 Miktarı → Değişmez Dokulara Taşınan O2 Miktarı → Değişmez
E. Kan Dolaşım Hızı → Artar Dışarıya Verilen CO2 Miktarı → Artar Dokulara Taşınan O2 Miktarı → Artar
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 16.
Aşağıdakilerden dördü doğruluğu kolaylıkla denetlenebilen birer gözlem, bir tanesi ise bu gözlemlere dayanarak ulaşılabilecek bir sonuç niteliğindedir.
Bu sonuç hangisidir?
(1983-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
A. Yükseklerde yaşayan memelilerin nabızları daha hızlıdır.B. Yükseklerde yaşayan memelilerin kanında daha fazla alyuvar verdır.
C. Yükseklerde yaşayan memeliler daha çok oksijene muhtaçtır.
D. Yükseklerde yaşayan memeliler daha sık soluk alıp verir.
E. Yükseklerde yaşayan memelilerin kan basınçları daha fazladır.
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 17.
Aşağıda verilenlerden hangisi,insanda vücudun oksijen ihtiyacının karşılanmasında rol oynayan bir uyum (adaptasyon) değildir?
(2014-Yükseköğretime Geçiş Sınavı (YGS))
A. Hemoglobinin alyuvarlarda bulunmasıB. Alveollerin bir katlı yassı epitelden oluşması
C. Akyuvar sayısının gereksinime göre değişebilmesi
D. Akciğer gaz değişim yüzeyinin çok geniş olması
E. Soluk alıp verme sıklığının kandaki karbondioksit miktarına göre değiştirilebilmesi
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 18.
Aşağıdaki eğri, normal bir insanda egzersiz sırasında ve dinlenme sırasında dokulardaki ve akciğerlerdeki hemoglobinin oksijenle doygunluk durumunu göstermektedir.
Buna göre eğride, dinlenme sırasında dokulardaki hemoglobinin oksijen doygunluğu ile akciğerlerdeki hemoglobinin oksijen doygunluğu arasında k ile gösterilen bir fark vardır.
Bu farkın ortaya çıkma nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
(2012-Lisans Yerleştirme Sınavı-2 (LYS2))
A. Egzersiz sırasında kullanılan oksijen miktarıB. Dinlenme sırasında kullanılan oksijen miktarı
C. Egzersiz sırasında eritrositlerdeki hemoglobine bağlanan karbondioksit miktarı
D. Oksijen kısmi basıncının artışına bağlı olarak azalan hemoglobin miktarı
E. Egzersiz sırasında hemoglobine bağlı kalan oksijen miktarı
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 19.
İnsanda solunum gazlarının taşınması ile ilgili bazı tepkimeler aşağıda verilmiştir.
Bu tepkimelerle ilgili
I. 1 yönündeki tepkimede karbonik anhidraz enziminin etkisiyle karbonik asit oluşur.
II. 2 yönündeki tepkimede oluşan H+ iyonları alyuvarlardaki hemoglobin tarafından tutulur.
III. 1 ve 2 yönündeki tepkimeler alveol kılcallarında, 3 yönündeki tepkime ise doku kılcallarında gerçekleşir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
(MEBİ 10.02.2025 AYT Deneme Sınavı)
A. Yalnız IB. Yalnız III
C. I ve II
D. I ve III
E. II ve III
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 20.
İnsanda akciğerlerle alınan oksijenin vücut hücrelerine taşınması sırasında meydana gelen;
I. Doku kılcal damarlarındaki kanda karbondioksit miktarı arttığı için oksijenin hemoglobinden ayrılması,
II. Alveollere dolan havadaki oksijenin difüzyonla akciğer kılcal damarlarına geçmesi,
III. Oksijenin alyuvarlardaki hemoglobinle birleşerek oksihemoglobin oluşturması,
IV. Plazmadaki oksijenin doku sıvısına geçtikten sonra difüzyonla hücrelere geçmesi,
V. Oksijence zengin kanın kalpten vücuda pompalanması
Olaylarının doğru sıralaması aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?
(2013-Lisans Yerleştirme Sınavı (LYS))
A. I, II, III, IV, VB. II, I, III, IV, V
C. II, III, V, I, IV
D. III, IV, I, V, II
E. III, V, I, II, IV
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 21.
Alveol kılcallarından geçmekte olan kanda
I. Alyuvar içindeki hidrojen iyonları hemoglobinden ayrılır.
II. Karbaminohemoglobin miktarı azalır.
III. Bikarbonat iyonlarının (HCO-3) kan plazmasında derişimi artar.
Değişimlerinden hangileri gerçekleşir?
(MEBİ 20.01.2025 AYT Deneme Sınavı)
A. Yalnız IB. I ve II
C. I ve III
D. II ve III
E. I,II ve III
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 22.
Bir fizyolog, insan kanındaki hemoglobinin oksijen doygunluğunu etkileyen faktörler üzerine bir çalışma yapmış ve çalışma sonunda çizmiş olduğu grafiklerden birini aşağıdaki gibi göstermiştir.
Grafikteki I numaralı eğrinin, II numaralı eğri şeklinde değişikliğe uğramasına aşağıdaki olaylardan hangisi neden olmuş olabilir?
(2022-YKS-Alan Yeterlilik Testleri (AYT))
A. Egzersiz yapan bir kişinin dinlenme durumuna geçmiş olmasıB. Spor yapmak isteyen bir kişinin yürüyüş bandında bir süre koşu yapması
C. Deniz seviyesinde yaşayan bir kişinin 1500 metre yüksekliğe çıkması
D. Yaşamını yüksek kesimlerde sürdüren bir kişinin deniz seviyesine inmesi
E. Normal solunumunu sürdüren bir kişinin oksijen tüpüne bağlanarak ilave oksijen alması
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 23.
İnsan solunum sisteminin yapısını ve işleyişini inceleyen bir öğrencinin yapmış olduğu aşağıdaki yorumlardan hangisi yanlıştır?
(2021-YKS-Alan Yeterlilik Testleri (AYT))
A. Ergin bir bireyin akciğerlerindeki toplam gaz değişim alanı, derisinin yüzey alanından daha büyüktür.B. Solunum gazlarının solunum yüzeyinden alışverişi difüzyon kurallarına göre gerçekleşir.
C. Egzersiz sırasında soluk verilirken dışarıya atılan havada sadece karbon dioksit bulunur.
D. Kana geçen oksijenin çoğu oksihemoglobin şeklinde taşınmaktadır.
E. Kan dolaşımındaki karbon dioksitin kısmi basıncının artması solunum merkezini uyarır.
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 24.
İnsan solunum sisteminde, solunum yüzeyinden birim zamanda daha fazla gaz alışverişinin gerçekleştirilmesinde;
I. Alveollerin çok küçük olmasına karşın toplam yüzey alanının büyük olması,
II. Alveollerin duvarının çok ince ve iç yüzeylerinin nemli olması,
III. Kandaki ve alveollerdeki oksijenin kısmi basınç farkının düşük olması
Durumlarından hangileri etkilidir?
(2020-YKS-Alan Yeterlilik Testleri (AYT))
A. Yalnız IB. Yalnız llI
C. I ve lI
D. II ve III
E. I, II ve III
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 25.
İnsanda solunum gazları olan oksijen ve karbon dioksitin kanda taşınmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
(2019-YKS-Alan Yeterlilik Testleri (AYT))
A. Akciğer alveollerinden kana geçen oksijenin büyük bir kısmı, alyuvarlarda oksihemoglobin hâlinde taşınır.B. Karbon dioksitin bir kısmı alyuvarlarda hemoglobine bağlanarak taşınır.
C. Kan pH seviyesinin düşmesi sonucu hemoglobinin oksijeni bağlamaya olan ilgisi artar.
D. Karbon dioksitin büyük bir kısmı plazmada bikarbonat iyonları şeklinde taşınır.
E. Alyuvarlarda karbon dioksitin su ile birleşmesine karbonik anhidraz aracılık eder.
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 26.
Sağlıklı bir insanın akciğerinde bulunan alveol ile kılcal damar arasındaki gaz değişimi aşağıdaki şekilde gösterilmiştir.
Buna göre 1 yönünden 2 yönüne doğru hareket eden kanda
I. HbO2 → Hb + O2
II. H2CO3 → CO2 + H2O
III. Hb + CO2 → HbCO2
Tepkimelerinden hangileri gerçekleşir?
(MEBİ 03.03.2025 AYT Deneme Sınavı)
A. Yalnız IB. Yalnız II
C. I ve II
D. I ve III
E. II ve III
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Soru 27.
Soluk alıp verme sürecinde diyafram kasının durumu aşağıdaki şekilde gösterilmiştir.
Buna göre
I. Kaburgalar arası kasların gevşemesi,
II. Göğüs boşluğunun ve akciğerlerin hacminin azalması,
III. Negatif basınç oluşmasıyla havanın akciğerlere dolması
Olaylarından hangileri gerçekleşir?
(MEBİ 02.04.2025 AYT Deneme Sınavı)
A. Yalnız IIB. Yalnız III
C. I ve II
D. I ve III
E. I, II ve III
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Konu İle İlgili Sorular
Soru 1.
Normal bir insanda yoğun bir egzersiz sonucunda aşağıdakilerden hangisi gerçekleşmez?
(2007-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
A. Kandaki karbondioksit miktarının artmasıB. Kan pH sının yükselmesi (Kanın bazikleşmesi)
C. Soluk alıp − verme hızının artması
D. Dokulardaki oksijen miktarının azalması
E. Hücrelerdeki ADP miktarının artması
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: B
Açıklaması:
🧠 Soru Analizi – Egzersiz Sonrası Vücut Tepkileri; Yoğun egzersiz, vücutta enerji tüketimini ve metabolizmayı hızlandırır. Buna bağlı olarak pek çok fizyolojik değişim meydana gelir. Soruda, bu değişimlerden hangisinin gerçekleşmeyeceği yani normalden sapacağı durum soruluyor.
🔍 Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
A) Kandaki karbondioksit miktarının artması; ✅ Gerçekleşir. ➤ Kaslar çalıştıkça daha fazla CO₂ üretir, bu da kana geçer.
B) Kan pH’sının yükselmesi (Kanın bazikleşmesi); ❌ Gerçekleşmez. (Doğru cevap) ➤ Tam tersine, kandaki CO₂ arttıkça → karbonik asit oluşur → pH düşer → kan asidikleşir.
C) Soluk alıp − verme hızının artması; ✅ Gerçekleşir. ➤ Artan CO₂ ve O₂ ihtiyacı nedeniyle solunum hızı yükselir.
D) Dokulardaki oksijen miktarının azalması; ✅ Gerçekleşir. ➤ Kas hücreleri egzersiz sırasında çok fazla oksijen kullanır, bu da O₂ düzeyini düşürür.
E) Hücrelerdeki ADP miktarının artması; ✅ Gerçekleşir. ➤ ATP kullanıldıkça → ADP artar → yeni ATP üretimi için uyarı oluşur.
✅ Gerçekleşmeyen (Yanlış) Durum: B) Kan pH’sının yükselmesi (bazikleşme) ➤ Egzersiz sonrası pH düşer, bazikleşme olmaz.
🟩 Doğru Cevap: B) Kan pH’sının yükselmesi (Kanın bazikleşmesi)
Soru 2.
I. Koryon
II. Allantoyis
III. Amniyon
IV. Vitellüs kesesi
Yukarıdakilerden hangileri kuş ve sürüngenlerde embriyonun gaz alışverişini sağlar?
(2011-Lisans Yerleştirme Sınavı (LYS))
A. I ve IIB. I ve IV
C. II ve III
D. II ve IV
E. III ve IV
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: A
Açıklaması:
Kuşlar ve sürüngenlerde yumurta içinde embriyonun gelişimini destekleyen 4 temel zar vardır:
Koryon (I): Gaz alışverişinde rol oynayan ana zardır. Dış ortamdan oksijen alır ve embriyoya iletir, karbondioksiti uzaklaştırır.
Allantois (II): Gaz alışverişine yardımcı olur ve metabolik atıkları depolar. Embriyonun gelişim sürecinde gaz değişimini destekler.
| Şık | Zarlar | Doğru mu? | Açıklama |
|---|---|---|---|
| A | Koryon, Allantois | ✅ Doğru | İkisi de gaz alışverişinde rol oynar. |
| B | Koryon, Vitellüs kesesi | ❌ Yanlış | Vitellüs kesesi gaz değişimi yapmaz. |
| C | Allantois, Amniyon | ❌ Yanlış | Amniyon gaz alışverişinde rol almaz. |
| D | Allantois, Vitellüs kesesi | ❌ Yanlış | Vitellüs kesesi gaz değişimi yapmaz. |
| E | Amniyon, Vitellüs kesesi | ❌ Yanlış | İkisi de gaz değişimi yapmaz. |
Koryon ve Allantois, embriyonun gaz değişimini sağlar. Amniyon ve Vitellüs kesesi gaz değişiminde görev almaz.
Soru 3.
Normal bir insanda yoğun egzersiz sırasında gerçekleşen olaylar aşağıda verilmiştir.
I. Kan pH’sinin düşmesi
II. Solunum merkezlerinin uyarılması
III. Hücrelerde oluşan karbondioksit miktarının artması
IV. Diyafram ve kaburgalar arası kasların uyarılması
V. Soluk alıp vermenin hızlanması
Bu olayların gerçekleşme sırası aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?
(2011-Lisans Yerleştirme Sınavı (LYS))
A. I – II – V – III – IVB. III – I – II – IV – V
C. III – IV – I – II – V
D. IV – I – II – III – V
E. IV – II – V – I – III
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: B
Açıklaması:
Egzersiz sırasında hücrelerde artan metabolizma hızı, solunum ve dolaşım sisteminde bazı fizyolojik değişikliklere yol açar. Bu değişimlerin sırası şu şekildedir:
III. Hücrelerde oluşan karbondioksit miktarının artması
- Egzersiz sırasında kas hücrelerinde oksijen tüketimi artar, enerji üretimi için daha fazla hücresel solunum (O₂ tüketimi ve CO₂ üretimi) gerçekleşir.
- Kandaki CO₂ miktarı artar.
I. Kan pH’sinin düşmesi
- Kandaki CO₂, su ile birleşerek karbonik asit (H₂CO₃) oluşturur.
- Bu asit, H⁺ iyonlarına ayrışarak kanın pH seviyesini düşürür (kan asidik hale gelir).
II. Solunum merkezlerinin uyarılması
- Beyindeki medulla oblongata (solunum merkezi), kandaki düşük pH seviyesini algılar.
- Solunumu artırması için sinyaller gönderir.
IV. Diyafram ve kaburgalar arası kasların uyarılması
- Beyin, diyafram ve kaburgalar arası kaslara solunumu hızlandırmaları için sinyal gönderir.
- Bu kaslar kasılarak soluk alıp verme hızlanır.
V. Soluk alıp vermenin hızlanması
- Artan solunum hızı, kandaki CO₂ seviyesini düşürür ve pH tekrar normale döner.
Soru 4.
Bir ailenin tek yumurta ikizi olan çocuklarından biri sürekli olarak yüksek bir dağda yaşarken öteki, deniz kıyısında yaşıyor.
Dağda yaşayanda, aşağıdakilerden hangisinin deniz kıyısında yaşayandakine göre düşük olması beklenir?
(2011-Lisans Yerleştirme Sınavı (LYS))
A. Kandaki hemoglobin miktarıB. Soluk alıp verme hızı
C. Alveollerdeki oksijen kısmi basıncı
D. Nabız sayısı
E. Alyuvar sayısı
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: C
Açıklaması:
Yüksek rakımlarda atmosferdeki oksijen miktarı azaldığı için bazı fizyolojik adaptasyonlar meydana gelir:
- Daha az oksijen alındığından vücut oksijen açığını kapatmak için uyum sağlar.
- Hemoglobin miktarı ve alyuvar sayısı artar.
- Solunum ve nabız hızlanır.
- Ancak alveollerdeki oksijenin kısmi basıncı (P₀₂) düşer çünkü atmosferdeki oksijen yoğunluğu azalır.
| Şıklar | Dağda Yaşayan Bireyde Daha Düşük mü Olur? | Açıklama |
|---|---|---|
| A | Hayır (Daha Yüksek) ❌ | Daha az oksijen olduğundan, vücut daha fazla hemoglobin üreterek oksijen taşıma kapasitesini artırır. |
| B | Hayır (Daha Yüksek) ❌ | Daha az oksijen solunduğu için, vücut bunu telafi etmek için daha hızlı nefes alır. |
| C | Evet (Daha Düşük) ✅ | Yüksek rakımlarda atmosfer basıncı ve oksijen miktarı düştüğünden, alveollerdeki oksijen basıncı da azalır. |
| D | Hayır (Daha Yüksek) ❌ | Daha az oksijen taşındığı için kalp, dokulara daha fazla oksijen sağlamak amacıyla daha hızlı atar. |
| E | Hayır (Daha Yüksek) ❌ | Vücut oksijen eksikliğini gidermek için daha fazla alyuvar üretir. |
Yüksek rakımda oksijen az olduğu için vücut buna uyum sağlar.
Ancak, atmosferik basıncın düşmesi nedeniyle alveollerdeki oksijen kısmi basıncı da düşük olur.
Soru 5.
Bir canlının solunum sisteminin aşağıdaki özelliklerden hangisine sahip olması, kural olarak yaşadığı ortam hakkında bilgi verir?
(2010-Yükseköğretime Geçiş Sınavı (YGS))
A. Gaz alışverişinin difüzyonla gerçekleşmesiB. Solunum organının vücut içinde olması
C. Gazların solunum pigmentiyle taşınması
D. Solunum organının yüzeyinin nemli olması
E. Gaz değişim yüzeyinin bir sıra hücre tabakasından oluşması
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: B
Açıklaması:
Bir canlının solunum sisteminin yapısı, onun karasal mı yoksa sucul ortamda mı yaşadığı hakkında önemli bilgiler verir.
→ Solunum organının vücut içinde bulunması, karasal ortamda yaşayan canlılara özgüdür.
→ Karasal ortamda, solunum yüzeyi kuruma riski taşıdığı için, canlılar akciğer gibi vücut içindeki solunum organlarıyla gaz alışverişi yaparlar.
→ Örneğin, memeliler, sürüngenler ve kuşlarda akciğer vücut içinde korunur, böylece nem kaybı önlenir ve gaz değişimi daha verimli hale gelir.
→ Solunum organının vücut içinde olması, canlının karasal ortamda yaşadığını gösteren belirgin bir özelliktir.
Soru 6.
Sağlıklı bir insanın kanındaki hidroksihemoglobin (HbH+) miktarının zamanla değişimi aşağıda verilen grafikteki gibidir.
Buna göre grafikte belirtilen zaman aralıkları Ile ilgili,
I. 0-t1 aralığında kan ince bağırsak kılcallarından geçmektedir.
II. t1 - t2 aralığında kan üst ana toplardamardan geçmektedir.
III. t2 - t3 aralığında kanın geçtiği damar alveollerin çevresindeki kılcal damarlardır.
IV. Üç zaman aralığında da kanın pH'si değişikliğe uğramaz.
İfadelerinden hangileri söylenebilir?
A. Yalnız IIB. I ve III
C. I, II ve III
D. II, III ve IV
E. I, II, III ve IV
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: C
Açıklaması:
Grafikte HbH (hidrojen bağlı hemoglobin) miktarının zamana göre değişimi verilmiş. Bu değer, kanda H⁺ iyonu konsantrasyonunun (asidik ortamın) artmasıyla yükselir. Yani Hb, H⁺ iyonunu bağlayarak HbH hâline gelir.
Bu bilgiye göre zaman aralıklarını analiz edelim:
🔹 0 - t₁ aralığı: HbH miktarı artıyor → Kanda H⁺ iyonu artıyor, ortam asidikleşiyor. → Bu, karbondioksitin fazlaca olduğu bir ortamı gösterir. Çünkü CO₂ → H⁺ üretir. → Bu olay doku kılcallarında veya sindirim organı kılcallarında (örneğin ince bağırsak) olabilir. ✅ I. ifade doğru: 0 - t₁ aralığında kan ince bağırsak kılcallarından geçmektedir.
🔹 t₁ - t₂ aralığı: HbH seviyesi sabit → Yeni H⁺ bağlanması veya çözünmesi olmamış. → Bu, kanın büyük toplardamarlarda (örneğin üst ana toplardamar) ilerlediği, gaz alışverişinin olmadığı bir dönemdir. ✅ II. ifade doğru: t₁ - t₂ aralığında kan üst ana toplardamardan geçmektedir.
🔹 t₂ - t₃ aralığı: HbH seviyesi azalıyor → H⁺ iyonu serbest kalıyor → ortam bazikleşiyor. → Bu, alveol kılcallarında gerçekleşir; CO₂ dışarı atılırken H⁺ iyonları çözülür. ✅ III. ifade doğru: t₂ - t₃ aralığında kanın geçtiği damar alveollerin çevresindeki kılcal damarlardır.
🔹 IV. ifade: “Üç zaman aralığında da kanın pH’si değişmez” ❌ Yanlış. HbH seviyesinin artıp azaldığı her durumda pH değişmektedir (asitlik artar veya azalır).
✅ Sonuç: Doğru ifadeler: I, II ve III Cevap: C şıkkı ✅
Soru 7.
Atmosferdeki oksijenin azalması temelde aşağıdakilerden hangisine neden olduğu için insan yaşamını tehlikeye sokar?
(1990-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
A. Hücrelerde meydana gelen boşaltım madde miktarının artmasınaB. Kan dolaşım hızının azalmasına
C. Soluk alıp vermenin hızlanmasına
D. Metabolizmada gerekenden daha az enerji üretilmesine
E. Vücut kan basıncının artmasına
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: D
Soru 8.
Solunum sistemine ait,
I. Soluk borusu
II. Gırtlak
III. Bronş
Kısımlarından hangilerinin yapısında kıkırdak doku bulunur?
A. Yalnız IB. I ve II
C. I ve III
D. II ve III
E. I, II ve III
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: E
Açıklaması:
Gırtlak kıkırdak ve bağ dokudan oluşmuş bir yapıdır ve iç yüzeyi çok katlı silli epitel ile örtülüdür. Soluk borusunun yapısında epitel dokunun altında kıkırdak doku (C harfli şeklinde) bulunur. Soluk borusu, bronş denilen iki kola ayrılır. Bronşlarda kıkırdak tabaka daha küçük halkalar halinde bulunur.
Soru 9.
Solunum sistemi organlarında gerçekleşen olaylar için aşağıda yapılan eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
A. Alveoller ⇒ Hava ile gaz değişimiB. Burun ⇒ Havanın bir miktar ısıtılması
C. Gırtlak ⇒ Sesin oluşturulması
D. Bronşlar ⇒ Havadaki oksijen miktarının arttırılması
E. Soluk borusu ⇒ Havanın akciğere iletilmesi
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: D
Açıklaması:
Burnun iç yüzeyindeki derinin hemen altında bulunan kılcal damarlar havanın ısıtılmasını sağlar. Kan ile hava arasındakigaz değişimini alveoller sağlar. Gırtlakta ses telleri vardır. Soluk borusunda bulunan mukus tabakası, havadaki toz ve diğer zaralı maddeleri tutar. Sillerin gırtlağa doğru olan tek yönlü hareketi ile de tutulan tozlar, mukusla birlikte dışarı atılır. Soluk borusu, bronş ve bronşioller havanın taşınması sırasında gaz miktarlarını değiştirmez.
Soru 10.
İnsan solunum sisteminde, solunum yüzeyinden birim zamanda daha fazla gaz alışverişinin gerçekleştirilmesinde;
I. Alveollerin çok küçük olmasına karşın toplam yüzey alanının büyük olması,
II. Alveollerin duvarının çok ince ve iç yüzeylerinin nemli olması,
III. Kandaki ve alveollerdeki oksijenin kısmi basınç farkının düşük olması
Durumlarından hangileri etkilidir?
(2020-YKS-Alan Yeterlilik Testleri (AYT))
A. Yalnız IB. Yalnız llI
C. I ve lI
D. II ve III
E. I, II ve III
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: C
Açıklaması:
→ Bu soru, solunum sistemi ve gaz alışverişi konuları hakkında bilgi gerektirir.
→ Gaz alışverişi, alveollerin yüzey alanı ve duvarının inceliği ile ilişkilidir. Alveollerin küçük olmasına rağmen çok sayıda olması ve geniş bir yüzey alanı oluşturması, gaz alışverişini artırır.
→ Ayrıca, alveollerin duvarlarının ince olması ve iç yüzeylerinin nemli olması, gazların hızlı bir şekilde alveollerden kana geçmesini sağlar.
→ Ancak, kandaki ve alveollerdeki oksijenin kısmi basınç farkının düşük olması, gaz alışverişini azaltır. Çünkü gazlar, basınç farkına bağlı olarak yüksek basınçtan düşük basınca doğru difüzyonla geçerler. Bu nedenle, doğru cevap I ve II durumlarını içeren "C" şıkkıdır.