Konu Detayı Sayfası

Mitoz ve Eşeysiz Üreme

TYT 10.Sınıf

Hücre Bölünmeleri

22816

Mitoz ve Eşeysiz Üreme

► Yaşamın sırları hücrede gizlidir.

► Yetişkin bir insanda bulunan milyarlarca hücre, tek bir hücrenin bölünmeye başlaması sonucunda meydana gelir.

► Hücre bölünme hızı her canlıda farklı olabilir.

♦ Deri hücrelerinde 24 saat

♦ Embriyonik hücrelerde 30 dakika

♦ Bakteri hücresi 20 dakikada bir bölünürler.

► Aynı canlının farklı dokularında bulunan hücreler ise görev ve yaşamsal özelliklerine göre farklı bölünme hızlarına sahiptir.

♦ Örneğin; kemik iliğini oluşturan hücreler ve epitel hücreleri (deri ve organlarımızın yapısında bulunurlar) hızlı bölünür.

► Bununla birlikte bazı hücreler ise bölünemez.

♦ Örneğin; embriyonik dönemde özelleşmiş ve farklılaşmasını tamamlamış olan sinir, kas ve gözdeki retina hücreleri bölünemezler. Ayrıca ergenlik ile birlikte mayoz bölünme ile oluşan üreme hücreleri (yumurta ve sperm) bölünemez.

► Karaciğer hücreleri ise hücre kaybı yaşadıklarında (yaralanma vb.durumlarda) uyarı alarak bölünebilirler.

► Bitkilerde hücre bölünmesi ile sınırsız büyümeyi sağlayan bölünür = meristem doku hücreleri vardır. Bölünür doku hücrelerinin dışındaki hücreler bölünme yeteneğini kaybetmiştir.

► Hücre bölünmesinin kontrollü gerçekleşmesi yaşam için çok önemlidir. Kontrolsüz hücre bölünmesi sağlık sorunlarına özellikle kansere neden olur.

► Hücre bölünmeleri ile hücrelerin hacim ve yüzey oranları dengede tutulur.

► Hücre bölünmesi;

♦ Tek hücreli canlılarda çoğalmayı sağlar. Örneğin; bakteri ve arkeler gibi prokaryot hücreli canlılar basitçe ikiye bölünerek çoğalır.

♦ Çok hücreli canlılarda ise;

• Canlının büyümesi ve gelişmesi,

•Yıpranan doku ve organların onarımı,

• Rejenerasyon (yenilenme) gibi olayları sağlar.

• Ayrıca gelişmiş bitkilerde eşeysiz üremeyi sağlar. (Vejetatif yolla)

► Ökaryot hücreler mitoz bölünme ile bu olayları gerçekleştirir. Ayrıca mayoz bölünme ile de üreme hücrelerinin oluşumu gerçekleşir.

► Bir hücrenin yaşam döngüsü hücre bölünmesi ile tamamlanır. Belli gelişim evrelerinden geçerek olgunlaşan bir hücreden yeni hücrelerin oluşmasına Hücre Bölünmesi denir.

► Hücre bölünmesi; tek ve çok hücreli canlılarda görülen doğal bir metabolik olaydır.

Konuya Ait Videolar

Konuya Ait Çıkmış Sorular

Soru 1.

Aşağıdakilerden hangisi, bir hayvan hücresinin hücre döngüsünde gerçekleşen olaylardan biri değildir?

(YKS-TYT Örnek Soruları)

A. Orta lamel oluşumu
B. Protein sentezi
C. İğ ipliklerinin oluşumu
D. DNA replikasyonu
E. Kardeş kromatitlerin ayrılması

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: A

Açıklama:

Hücre döngüsü, G1, S, G2 ve M evrelerinden oluşur. M evresi mitoz ve sitokinez süreçlerini kapsar. Hayvan hücreleri ile bitki hücreleri arasındaki en önemli farklılıklardan biri sitokinez mekanizmasıdır.

A) Orta lamel oluşumu (Yanlış - Hayvan hücrelerinde görülmez)

Orta lamel, bitki hücrelerinde hücre bölünmesi sırasında sitokinez aşamasında oluşur.
Bitki hücrelerinde hücre duvarı olduğu için, bölünme sırasında orta lamel adı verilen bir yapı oluşarak iki hücreyi ayırır.
Hayvan hücrelerinde ise sitokinez, boğumlanma (aktin ve miyozin iplikleriyle) gerçekleşir.
Bu yüzden orta lamel oluşumu hayvan hücresinde görülmez.

Soru 2.

Aşağıdakilerden hangisi, mitoz bölünme ile mayoz I bölünmesinin ortak özelliklerinden biridir?

(2002-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))

A. Homolog kromozomların ayrı kutuplara çekilmesi
B. Kromatitler arasında parça değişiminin gerçekleşmesi
C. Tetratların oluşması
D. Başlangıçtaki kromozom sayısının iki katına çıkması
E. Bölünme tamamlandığında, kromozomların ta- şıdığı tüm özelliklerin yavru hücrelere eşit olarak aktarılmış olması

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: B

Açıklama:

Mitoz ve mayoz bölünmeler, hücrelerin çoğalmasını ve üremesini sağlayan süreçlerdir. Mitoz, vücut hücrelerinde gerçekleşirken, mayoz eşey hücrelerinin (gametlerin) oluşmasını sağlar. Mitoz ve mayozun bazı ortak özellikleri olsa da, bazı farklılıkları vardır.

A) Homolog kromozomların ayrı kutuplara çekilmesi (Yanlış - Mayoz I'e özgüdür)

Homolog kromozomların ayrı kutuplara çekilmesi mayoz I’in anafaz evresinde gerçekleşir.
Mitozda ise kardeş kromatitler ayrılır, homolog kromozomlar birlikte hareket etmez.
Bu nedenle mitoz ve mayoz I'in ortak özelliği değildir.

B) Kromatitler arasında parça değişiminin gerçekleşmesi (Yanlış - Sadece mayoz I’de görülür)

Krossing-over (parça değişimi), mayoz I'in profaz I evresinde gerçekleşir.
Mitozda parça değişimi olmaz, çünkü genetik çeşitlilik oluşturma amacı yoktur.
Bu yüzden ortak özellik değildir.

C) Tetratların oluşması (Yanlış - Sadece mayoz I'de görülür)

Tetrat, homolog kromozomların sinaps yaparak oluşturduğu dörtlü yapıdır.
Sadece mayoz I'de profaz I evresinde görülür.
Mitozda tetrat oluşmaz, çünkü homolog kromozomlar yan yana gelmez.

D) Başlangıçtaki kromozom sayısının iki katına çıkması (Doğru - Ortak özelliktir)

Hem mitoz hem de mayoz bölünme başlamadan önce hücre, DNA’sını eşler.
Bu olay, interfazın S evresinde gerçekleşir ve hücredeki DNA miktarı iki katına çıkar.
Bu özellik hem mitoz hem de mayoz bölünme için ortaktır.

E) Bölünme tamamlandığında, kromozomların taşıdığı tüm özelliklerin yavru hücrelere eşit olarak aktarılmış olması (Yanlış - Sadece mitozda görülür)

Mitoz bölünmede genetik materyal tamamen eşit şekilde aktarılır ve yavru hücreler genetik olarak aynıdır.
Mayoz bölünmede ise genetik çeşitlilik sağlanır ve hücreler birbirinden farklı olur.
Bu yüzden bu ifade sadece mitoza özgüdür.

Soru 3.

Kapalı tohumlu diploit bir bitkide,

I. Mikrospordan tüp çekirdeğinin oluşması,

II. Triploit endosperm çekirdeğinin oluşması,

III. Zigottan embriyo oluşması,

IV. Üretken (generatif) çekirdekten sperm çekirdeklerinin oluşması

Olaylarından hangileri mitozla gerçekleşir?

(2006-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))

A. I ve II
B. II ve III
C. II ve IV
D. I, III ve IV
E. II, III ve IV

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: D

Açıklama:

Mitoz bölünme, hücre sayısını artıran ve genetik olarak aynı hücrelerin oluşmasını sağlayan bir bölünme türüdür. Şıkları inceleyerek hangi olayların mitozla gerçekleştiğini anlamaya çalışalım:

I. Mikrospordan tüp çekirdeğinin oluşması (Mitoz ile gerçekleşir): Mikrospor, haploit (n) yapıdadır. Mitoz bölünme geçirerek tüp çekirdeği ve üretken çekirdeği oluşturur. Burada genetik bilgi değişmeden hücre bölündüğü için mitoz gerçekleşir.

II. Triploit endosperm çekirdeğinin oluşması (Mitoz ile değil, döllenme ile gerçekleşir): Endosperm çekirdeği diploit (2n) polar çekirdeklerin sperm çekirdeği (n) ile birleşmesiyle (döllenme) oluşur. Döllenme, mitoz değil döllenme (füzyon) süreci ile gerçekleşen bir olaydır.

III. Zigottan embriyo oluşması (Mitoz ile gerçekleşir): Zigot, diploit (2n) olup embriyoyu oluşturmak için mitoz bölünmeler geçirir. Embriyo gelişimi sırasında hücre sayısı artar, genetik bilgi değişmez. Bu yüzden mitozla gerçekleşir.

IV. Üretken (generatif) çekirdekten sperm çekirdeklerinin oluşması (Mitoz ile gerçekleşir): Üretken çekirdek, haploit (n) olup mitoz bölünme geçirerek iki sperm çekirdeği oluşturur. Bu olayda hücre sayısı artar ancak genetik bilgi değişmez, dolayısıyla mitoz bölünme ile gerçekleşir.

Mitoz ile gerçekleşenler: I. Mikrospordan tüp çekirdeğinin oluşması, III. Zigottan embriyo oluşması, IV. Üretken çekirdekten sperm çekirdeklerinin oluşması

Mitoz ile gerçekleşmeyen: II. Triploit endosperm çekirdeğinin oluşması (döllenme ile oluşur)

Soru 4.

Mitoz sürecinde

I. Sentromer bölünmesi,

II. Çekirdek zarının oluşması,

III. Kromozomların ekvator düzlemine dizilmesi,

IV. Kromatin ipliklerin kromozomlara dönüşmesi

Olaylarının gerçekleşme sırası aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

(MEBİ 02.04.2025 TYT Deneme Sınavı)

A. I - IV - III - II
B. II - III - I - IV
C. III - IV - I - II
D. IV - III - I - II
E. IV - III - II - I

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: D

Açıklama:

Mitoz bölünme, çekirdek bölünmesi evreleriyle birlikte hücrenin genetik bilgisini koruyarak yeni hücreler oluşturduğu süreçtir. Bu süreçteki bazı önemli olayların doğru sıralaması istenmiş. Verilen olayları hatırlayalım ve hangi evrelerde gerçekleştiğini belirleyelim:

🧬 IV. Kromatin ipliklerin kromozomlara dönüşmesi; Bu olay profaz evresinde olur. Kromatin iplikler yoğunlaşıp kromozom hâline gelir. ✅ İlk gerçekleşen olaydır.

🧬 III. Kromozomların ekvator düzlemine dizilmesi; Bu olay metafaz evresine aittir. Kromozomlar hücrenin ortasında (ekvator düzleminde) hizalanır. ✅ İkinci sırada gerçekleşir.

🧬 I. Sentromer bölünmesi; Bu olay anafaz evresinde olur. Kardeş kromatitler birbirinden ayrılır. ✅ Üçüncü sıradadır.

🧬 II. Çekirdek zarının oluşması; Bu olay telofaz evresinde gerçekleşir. Yeni çekirdekler oluşur, kromozomlar tekrar kromatine dönüşmeye başlar. ✅ Son olaydır.

✅ Doğru sıralama: IV → III → I → II

Konu İle İlgili Sorular

Soru 1.

Bir canlının;

I. Atasal kromozom sayısı

II. DNA molekülünün sahip olduğu nükleotit çeşidi sayısı

III. Kromozomlar üzerindeki genlerin canlıya kattığı nitelikleri

Özelliklerinden hangileri bulunduğu evrimsel gelişmişlik basamağını belirlemede etkilidir?

A. Yalnız I
B. Yalnız II
C. I ve II
D. II ve III
E. I, II ve III

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: B

Açıklaması: Kromozom sayısı ile gelişmişlik derecesi arasında bir ilişki yoktur. Her canlıda DNA molekülünde dört çeşit nükleotit vardır.

Soru 2.

Yukarıdaki grafikte I, II, III ve IV. zaman aralıklarında gerçekleşen olayları yazınız.

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Açıklaması: I. Mitoz II. Mayoz III. Döllenme IV. Mitoz

Soru 3.

Bazı canlıların kromozom sayıları aşağıda verilmiştir.

Bazı Canlıların Kromozom Sayıları

Canlı	Kromozom Sayısı
Amip	250
Buğday	42
Patates	48
Soğan	16
Goril	48
Deniz Yıldızı	94
Sirke Sineği	8

Buna göre tablodaki bilgiler dikkate alındığında,

I. Bitki türlerinde kromozom sayısı hayvan türlerinden fazladır.

II. Verilen canlılar içerisinde sirke sineği en ilkel, amip en gelişmiştir.

III. Farklı türlere ait canlıların kromozom sayıları aynı olabilir.

İfadelerinden hangileri doğrudur?

A. Yalnız I
B. Yalnız II
C. Yalnız III
D. I ve II
E. I, II ve III

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: C

Açıklaması: Kromozom sayısı ile gelişmişlik arasında bir ilişki yoktur. Bitki ve hayvan türlerinde kromozom sayısı aynı olabilir.

Soru 4.

Tarım ve bahçecilikte aşılama ve çelikleme gibi vejetatif üreme yöntemleri kullanılarak yeni bitkiler elde edilir.

Bu yöntemlerin tarım ve bahçecilikte kullanılmasının ne gibi avantajları vardır? Yazınız.

(MEB 1.Dönem 1.Yazılı Senaryoları Soru Örneği)

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Açıklaması: Çiftçilerin ve bahçıvanların istedikleri özelliklere sahip bitkilere daha kolay ve hızlı bir şekilde ulaşmalarını sağlar. Bu sayede daha kaliteli ve verimli üretim yapma imkanı elde edilir. Vejetatif üreme ile bitkilerin sahip olduğu iyi özellikler korunmuş olur.

Soru 5.

Yukarıda verilen görselden yararlanarak aşağıdaki boşlukları doğru sözcüklerle tamamlayınız.

1. Nükleotitler, genleri oluşturur ve genler ......................... üzerinde yer alır. Bu molekül özel bir proteinle sarılarak kromatin ipliği meydana getirir.

2. Kromatin iplik (kromatin ağı) profaz aşamasında kıvrılıp katlanır ve yoğunlaşarak ........................ oluşturur.

3. Kromozom bir çift ......................ten oluşur. Bunlara .................... ................... denir.

4. Birbirlerine tutundukları bölgeye ...................... denir

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Açıklaması: 1. DNA, 2. Kromozomları, 3. Kromatit, Kardeş kromatit, 4. Sentromer

Soru 6.

Bahçecilikte bitkileri tohumdan üretmek yerine aşılama, çelikleme gibi yöntemlerin tercih edilmesinin sebepleri nelerdir? .........

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Açıklaması: Hızlı üretim, verimli türlerin değişikliğe uğramadan çoğaltılması

Soru 7.

Kapalı tohumlu diploit bir bitkide,

I. Mikrospordan tüp çekirdeğinin oluşması,

II. Triploit endosperm çekirdeğinin oluşması,

III. Zigottan embriyo oluşması,

IV. Üretken (generatif) çekirdekten sperm çekirdeklerinin oluşması

Olaylarından hangileri mitozla gerçekleşir?

(2006-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))

A. I ve II
B. II ve III
C. II ve IV
D. I, III ve IV
E. II, III ve IV

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: D

Açıklaması:

Mitoz ile gerçekleşenler: I. Mikrospordan tüp çekirdeğinin oluşması, III. Zigottan embriyo oluşması, IV. Üretken çekirdekten sperm çekirdeklerinin oluşması

Mitoz ile gerçekleşmeyen: II. Triploit endosperm çekirdeğinin oluşması (döllenme ile oluşur)

Soru 8.

Mitoz sürecinde

I. Sentromer bölünmesi,

II. Çekirdek zarının oluşması,

III. Kromozomların ekvator düzlemine dizilmesi,

IV. Kromatin ipliklerin kromozomlara dönüşmesi

Olaylarının gerçekleşme sırası aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

(MEBİ 02.04.2025 TYT Deneme Sınavı)

A. I - IV - III - II
B. II - III - I - IV
C. III - IV - I - II
D. IV - III - I - II
E. IV - III - II - I

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: D

Açıklaması:

🧬 IV. Kromatin ipliklerin kromozomlara dönüşmesi; Bu olay profaz evresinde olur. Kromatin iplikler yoğunlaşıp kromozom hâline gelir. ✅ İlk gerçekleşen olaydır.

🧬 I. Sentromer bölünmesi; Bu olay anafaz evresinde olur. Kardeş kromatitler birbirinden ayrılır. ✅ Üçüncü sıradadır.

🧬 II. Çekirdek zarının oluşması; Bu olay telofaz evresinde gerçekleşir. Yeni çekirdekler oluşur, kromozomlar tekrar kromatine dönüşmeye başlar. ✅ Son olaydır.

✅ Doğru sıralama: IV → III → I → II

Soru 9.

Mitoz bölünme sonucu meydana gelen aynı canlıya ait;

a. İki hücrede farklı olabilecek yapıları yazınız.

b. Oluşan iki yavru hücrede kesin olarak aynı olan yapılar nelerdir? Yazınız.

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Açıklaması: a. Hücre büyüklükleri, sitoplazma miktarları, organel sayıları farklı olabilir. b. Çekirdekte bulunan DNA miktarı, kromozom sayısı, organel çeşidi

Soru 10.

Sporla üreme eğrelti otu, kara yosunu gibi tohumsuz bitkilerde ve mantarlarda görülen eşeysiz bir üreme şeklidir. Küf mantarları ekmek, limon gibi gıdalarda küflenmelere ve gıdaların bozulmasına neden olurlar.

Küf mantarlarında görülen sporla üreme olayını kısaca açıklayınız.

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Açıklaması: Ekmek ve limon küfü mantarlarında spor keseleri bulunur. Bu spor keselerinde mitoz ile çok sayıda spor hücresi oluşturulur. Spor keselerinin patlamasıyla sporlar toz bulutu halinde etrafa yayılır. Rüzgar ve böcekler yardımıyla çevreye yayılan sporlar nemli ve ılık ortam bulduklarında çimlenerek yeni küf mantarlarını oluştururlar.

Mitoz ve Eşeysiz Üreme

Mitoz ve Eşeysiz Üreme

Soru 1.

Soru 2.

Soru 3.

Soru 4.

Soru 1.

Soru 2.

Soru 3.

Soru 4.

Soru 5.

Soru 6.

Soru 7.

Soru 8.

Soru 9.

Soru 10.

Bilgilerimiz

Adres

Email

Telefon

Site Linkleri

Bülten