Konu Detayı Sayfası

Kalıtımın Genel İlkeleri

TYT 10.Sınıf

Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik

13852

Kalıtımın Genel İlkeleri

► Anne ve babada bulunan özelliklerin dölden döle aktarılmasına Kalıtım, bunu inceleyen biyolojinin alt dalına ise Genetik denir.

► Kalıtımın temelleri Gregor Mendel tarafından atılmıştır.

► Mendel; çalışmalarında bezelyeleri kullanmış ve melezleme çalışmaları yapmıştır.

Mendel'in başarılı olmasının dayandığı temel esaslar;

♦ Araştıracağı materyali iyi seçmiş olması,

♦ Deneyleri dikkatli planlamış olması,

♦ Çok fazla veri toplamış olması

♦ Matematiksel analizler kullanmış olması esaslarına dayanır.

Kalıtımla İlgili Kavramlar

⇒ Karakter: Bir türün bireyleri arasında çeşitlilik gösteren, nesilden nesile aktarılabilen özelliklere karakter denir. Örnek; göz rengi, saç şekli, kangrubu, çiçek rengi, tohum şekli vb.

⇒ Özellik: Karakterleri oluşturan her bir ayrı tipe özellik denir. Örnek; mavi ve kahverengi göz, uzun ve kısa boy, mor beyaz çiçek, buruşuk düz tohum gibi.

⇒ Gen: DNA üzerinde yer alan ve bir kalıtsal özelliğin genetik şifresini oluşturan birimlere Gen denir. Gen yaklaşık 1500 nükleotitten oluşan DNA parçasıdır. Genler genellikle harflerle gösterilir. (A, a, A^k, X^R gibi) Diploit canlılarda her bir karakterden iki gen sorumludur. Haploit canlılarda ise bir gen sorumludur. Genler çekirdekteki DNA'da yer alan ve canlıdaki tüm kalıtsal özellikleri belirleyen DNA parçalarıdır.

⇒ Alel (Alel Gen): Bir karakterin kalıtımından sorumlu olan gen çeşitlerinden her birine Alel Gen denir. Kısaca genin farklı formlarıdır. Alel sözcüğü yaygın olarak alel gen veya genin aleli olarak da ifade edilmektedir. (Aa, AA, aa gibi) Bir karakteri belirleyen alel gen sayısı ikiden fazla olabilir. (çok alellik) Ancak diploit (2n) kromozomlu bir canlıda bir karakter en fazla iki alel gen ile belirlenir.

⇒ Lokus: Alel genlerin homolog kromozomlar üzerinde karşılıklı olarak bulunduğu bölgelere Lokus denir.

⇒ Homolog Kromozom: Döllenme sırasında biri annenin yumurtası ile diğeri babanın spermi ile yavruya geçen kromozom çiftleridir. Şekil ve büyüklükleri aynıdır. Karşılıklı lokuslarında aynı özelliği belirlemede görev alan genleri taşırlar.

⇒ Genotip: Canlının sahip olduğu genlerin tümüdür. İnsan türü için 30 - 33.000 gen olduğu düşünülmektedir.

⇒ Fenotip: Genotip ve çevresel faktörlerin etkisiyle ortaya çıkan dış görünüştür. Canlının gözlenebilen dış özellikleridir. Sarı saç, esmer ten, yeşil göz gibi.

Canlıda Kromozom Durumuna Göre Genotip ve Fenotip Örnekleri
Genotip	Fenotip	Kromozom Durumu
AbDe	AbDe	Haploit Canlı (n) (Örneğin; erkek arılarda)
AabbDdEE	AbDE	Diploit Canlı (2n) (Örneğin; insan)
AaaBBbdddEEE	ABdE	Triploit Canlı (3n) (Örneğin; bitkilerde besi doku)

⇒ Homozigot Genotip (Saf - Arı Döl): Diploit bir canlıda (2n) karakteri belirleyen alellerin aynı olmasıdır. (AA, aa, X^RX^R gibi)

⇒ Heterozigot Genotip (Melez = Hibrit Döl): Diploit bir canlıda (2n) karakteri belirleyen alellerin farklı olmasıdır. (Aa, Bb, X^RX^r gibi)

⇒ Dominant (Baskın) Gen: Fenotipte etkisini her durumda gösteren gendir. Büyük harf ile gösterilir. Genotip hem homozigot (AA) hem de heterozigot (Aa) durumda iken fenotipe yansıyarak etkisini gösterir.

⇒ Resesif (Çekinik) Gen: Diploit bir canlıda (2n) sadece homozigot durumda iken fenotipte etkisini gösteren gendir. Küçük harfle gösterilir. (aa, bb, x^rx^r gibi)

⇒ Genom: Bir canlının DNA'larında yer alan nükleotit dizilerinin oluşturduğu kalıtsal bilginin tamamıdır.

⇒ Gen Havuzu: Bir popülasyonda, üreme yeteneğindeki bireylerin sahip olduğu tüm alellerin toplamıdır.

⇒ Gen frekansı: Bir popülasyondaki bir alelin ortaya çıkma sıklığıdır.

⇒ Parental Döl: Atasal demek olup P kısaltması ile gösterilir. Çaprazlamalarda kullanılan ilk kuşağı temsil eder.

⇒ Filial Döl: Kuşak, nesil anlamına gelir. Çaprazlamalarda elde edilen birinci kuşak için F₁, ikinci kuşak için F₂ kısaltmaları kullanılır.

⇒ Gamet: Üreme hücresidir. (Sperm, yumurta polen gibi) Diploit canlılarda mayoz bölünmeyle oluşan haploid kromozom setini içeren eşey (üreme) hücreleridir. G kısaltması kullanılır. Gametlerde her özellik için bir alel bulunur.

⇒ P: Parental, atasal bireyler

⇒ F₁: Atasalların ilk kuşağı

⇒ F₂: Atasalların ikinci kuşağı

⇒ GO: Genotip dağılımı ve oranları

⇒ FO: Fenotip dağılımı ve oranları

⇒ Bağımsız Genler: Farklı karakterlere ait olan genlerin ayrı ayrı kromozomlar üzerinde yer almasıdır. Bu genler mayoz sırasında rastgele ayrılarak gametlere dağılırlar.

⇒ Bağlı Genler: Farklı karakterlere ait olan genlerin aynı kromozom üzerinde yer almasıdır. Mayoz sırasında bu genler üzerinde yer aldıkları kromozomlarla birlikte hareket ederek aynı gametlere giderler.

⇒ Çaprazlama: Döllenme sırasında anne ve babaya ait genleri taşıyan gametlerin nasıl birleştirildiğinin gösterilmesidir.

Mendel'in Çalışmaları

Gregor Mendel, kalıtımla ile ilgili çalışmalarında Bezelye bitkisini kullanmıştır. Çalışmaları 10 yıldan fazla sürmüştür.

Mendel'in bezelye bitkisini seçme nedenleri;

► Kısa zamanda döl veren bir bitki olması

► Ekonomik maliyetinin az olması

► Doğal ortamda kolay yetiştirilebilir olması

► Tozlaşması sırasında, çiçek yapısının yabancı polenleri engelleyici yapıda olması

► Dıştan gözlenebilen karakter sayısının çok olmasıdır.

► Mendel'in yaşadığı dönemde Gen ve Kromozomlar bilinmiyordu. Mendel bunların yerine kalıtım etkeni ya da kalıtım faktörü terimlerini kullanmıştır.

Mendel Yasaları

1. Gen Kavramı

► Mendel karakterlerin ortaya çıkmasında kalıtım faktörlerinin etkili olduğunu belirtmiştir. Günümüzde bu faktörleri alel (gen) denilmektedir.

► Her karakter için, biri anneden diğeri babadan yavruya geçen bir çift faktör (alel genler) olduğunu belirtmiştir.

2. Ayrılma Prensibi

► Bir karakterin ortaya çıkmasını sağlayan bir çift faktörün (alel genlerin), gametleri oluşturuken birbirlerinden ayrılarak farklı gametlere geçtiğini belirtmiştir. Mendel mayoz bölünmenin varlığını bilmiyordu.

3. Gizlilik ve Baskınlık Yasası

► Farklı görünüşteki iki arı döl bezelyeyi çaprazladığında (mor, beyaz gibi), birinci döldeki tüm bireylerin aynı özellikte (mor renkte) olduğunu ve ebeveynlerden sadece birine (baskın olana) benzediğini görmüştür. Bunun üzerine bazı birimlerin (genlerin) gizli kaldığını, bazılarının ise baskınlık göstererek ortaya çıktığını açıklamıştır.

4. Benzerlik Yasası

► Birbirine zıt iki arı dölü (AA x aa) tozlaştırdığında F₁ dölündeki tüm bireylerin birbirinin aynısı olduğunu (Aa) görmüştür. Buna Mendel'in Benzerlik Yasası denir. F₁ bireylerin tamamı ebeveynlerinin birinden baskın gen (A), diğerinden çekinik gen (a) aldığı için heterezigottur. Böyle bireylere Hibrit = Melez bireyler denir.

5. Bağımsız Dağılım Yasası

► Birden fazla karakter yönünden heterezigot olan bireyler (AaBbDd gibi) çaprazlandığında genler gametlere dağılırken birbirlerinden ayrılarak bağımsız bir kombinasyonla bir araya gelirler. Bundan dolayı çaprazlamalar sonucunda bireylerin hangi oranlarda oluşabileceği tahmin edilebilir.

Not

► Mendel yasaları monohibrit ve dihibrit çaprazlamalarda net olarak görülecek ve anlaşılacaktır.

► Mendel yasaları genlerin bağımsız olması durumunda geçerlidir. Mendel çalışmalarını bağımsız genler üzerinden yürütmüştür. Mendel yasalarında mayoz, bağlı gen, krossing over, eş baskınlık, eksik baskınlık ve çok alellik kavramları yoktur.

Olasılık İlkeleri ve Uygulamaları

► Olasılık; her zaman gerçekleşmeyen ancak gerçekleşmesi beklenen olaylardır.

► Mendel kalıtım ile ilgili çalışmalarında olasılık ilkelerini doğru bir şekilde kullanmıştır.

Bu olasılık ilkeleri şunlardır.

1. Şansa bağlı bir olayın, bir kez denenmesinden elde edilen sonuçlar, aynı olayın daha sonraki deneme sonuçlarını etkilemez. Yani bağımsız olayların sonuçları bağımsızdır. Örneğin; havaya atılan metal bir paranın yazı gelme olasılığı ½, tura gelme olasılığı ½'dir. Para 5 kez havaya atıldığında 5'inde de yazı gelmişse 6.atışta yazı ya da tura gelme olasılığı yine ½'dir.

Örnek; Aa genotipine sahip bireyin a aleline sahip bir gamet oluşturma olasılığı nedir?

Açıklama: Aa genotipine sahip birey iki çeşit gamet oluşturabilir. Gametin birinde A, diğerinde a alelleri bulunur. Bu durumda a alellini bulundurma ihtimali ½'dir.

2. Şansa bağlı olan iki bağımsız olayın, aynı anda birlikte olma olasılığı, bunların ayrı ayrı olma olasılıklarının çarpımına eşittir. Örneğin; aynı anda iki metal para havaya atıldığında birinci parada yazı gelme olasılığı ½, ikinci parada yazı gelme olasılığı ½'dir. İki metal parada aynı anda yazı gelme olasılığı ½ x ½ = ¼ 'tür.

Örnek; AaBbDd genotipine sahip bir bireyin aBd genotipine sahip bir gamet oluşturma olasılığı nedir? (Genler bağımsızdır)

Örnek;

Gamet Çeşitliliğinin Hesaplanması

► Gametler mayoz bölünme ile oluşurlar.

► Dişi gamet yumurta, erkek gamet spermdir.

► Bu gametler haploit kromozomlu olup ata bireyin kromozom sayısının yarısını taşırlar.

► Döllenme ile anne ve babanın gametlerinde bulunan kromozomlar ve üzerindeki genler yeni oluşan yavrunun ilk hücresi olan zigota geçer.

► Her gamette bir karakterle ilgili bir alel bulunur. Bir karakter yönünden homozigot genotipli bireyler tek çeşit, heterozigot genotipli bireyler iki çeşit gamet oluştururlar.

Homozigot Alellerin Gametlere Taşınması

► Homozigot genotipli bireyler mayozla tek çeşit gamet oluştururlar.

► Homozigot karakter sayısının fazla olması gamet çeşitliliğini etkilemez.

Heterozigot Alellerin Gametlere Taşınması

► Heterozigot genotipli bireyler mayozla 2ⁿ çeşit gamet oluşturur. Buradaki n genotipteki heterozigot karakter sayısını ifade eder.

► Heterozigot katakter sayısı gamet çeşitliliğini artıran bir durumdur.

► Heterozigot olan bir karakter (Aa) 2 çeşit gamet oluşturur.

Diploit canlılarda normal olan bir gamette her karakter ile ilgili en fazla 1 alel çeşidi bulunur. Aynı gamette aynı karakterle ilgili 2 alel bulunamaz. Örneğin; AaBbCc genotipli bir bireyin oluşturabileceği herhangi bir gamette AaBc alelleri bulunamaz. (Aa alellerinden birinin olması gerekir.)

Bağımsız Genlerde ve Bağlı Genlerde Gamet Çeşitliliğinin Bulunması

1. Bağımsız Genlerde Gamet Çeşitliliğinin Bulunması

► Farklı karakterlere etki eden alellerin (genlerin) farklı kromozomlar üzerinde bulunmasına Bağımsız Gen denir.

► Genler bağımsız ise; gen sayısı = kromozom sayısıdır.

► Diploit canlılarda çiftler halinde bulunan aleller gamet oluşumu sırasında ayrılırlar ve her gamet bu alellerden sadece birini alır.

► Bir ya da daha fazla karakter yönünden bağımsız genlere sahip olan homozigot bireyler mayoz sonucu tek çeşit gamet oluştururlar.

Örnek; AAbbDDeeXX genotipine sahip bir bireyde tüm karakterler homozigot olduğu için mayoz sonunda oluşacak gamet çeşidi 1'dir. Burada tüm karakterler homozigot olduğu için n (heterozigotluk) sayısı 0'dır. Yani 2⁰ = 1 olur.

► Gamet çeşitliliğini heterozigot karakter sayısı belirler.

► Homozigot karakter sayısı gamet çeşitliliğini etkilemez.

► Bir canlının genotipinde heterozigot karakter sayısı arttıkça mayoz sonunda oluşturabileceği gamet çeşidi sayısı da artar.

► Heterozigor karakter sayısı 2ⁿ formülü ile hesaplanır. n = heterozigot karakter sayısıdır.

Örnek; AaBbddEe genotipindeki bir bireyin mayoz sonunda oluşturabileceği gamet çeşidi kaçtır? Burada n sayısı 3'tür (AaBbEe) homozigot karakterleri dikkate almayız. 2³ = 8 çeşit gamet oluşturur.

2. Bağlı Genlerde Gamet Çeşitliliğinin Bulunması

► Farklı karakterlere ait aleller (genler) aynı kromozom üzerinde yer alıyorsa bu genlere Bağlı Genler denir.

► Bağlı genler mayoz sırasında bağımsız olarak gametlere gitmezler. Aynı kromozom üzerinde yer alanlar kromozom ile birlikte hareket ederek aynı gametlere giderler.

► Bundan dolayı bağımsız genlere göre daha az çeşit gamet oluşur.

► Krossing over bilindiği üzere bağlı genlerde olur.

► Bu durumda bağlı genlerde gamet çeşitliliğini hesaplarken iki yol izlenir.

1. Mayoz sırasında krossing over gerçekleşmez ise oluşacak gamet çeşidi;

► Kromozom üzerinde en az 1 tane heterozigot karakter bulunuyorsa 2 çeşit gamet oluşur. Kromozomlardan biri üzerindeki genlerle bir gamete, öbürü diğer gamete gider. Kromozomlar üzerinde kaç tane heterozigot karakter olursa olsun krossing over yoksa daima 2 çeşit gamet oluşur.

2. Mayoz sırasında krossing over gerçekleşmiş ise oluşacak gamet çeşidi;

► Genler sanki bağımsızmış gibi düşünülür.

► Tüm heterozigot karakterler sayılarak 2ⁿ formülüne uygulanır.

► Çünkü aynı kromozomlar üzerinde yer alan bağlı genler mayoz sırasında krossing over olayı ile birbirinden ayrılır.

► Mayoz sırasında krossing over olayı bağlı genler arasındaki bağlantıyı bozar. Bunun sonucunda Rekombinant Gametler oluşur. Bu gametlerin döllenmesiyle rekombinanat bireyler oluşur. Bu olay kalıtsal çeşitliliği arttırır.

Örnek; Genotipi AaEeFFRrZz şeklinde olan bir bireyde, A ve Z genleri ile E ve F genleri bağlı genlerdir. Diğer genler bağımsızdır. Buna göre;

A) Canlının diploit hücresini çiziniz.

B) Bu canlı kaç kromozomludur?

C) Kaç karakter bulundurur?

Ç) Alel gen sayısı kaçtır?

D) Alel gen çifti sayısı kaçtır?

E) Krossing over varsa kaç çeşit gamet oluşturur?

F) Krossing over yoksa kaç çeşit gamet oluşturur?

G) Tüm genler bağımsız olsaydı kaç çeşit gamet oluşurdu?

Çözümü:

B) 2n = 6 kromozomludur.

C) 5 karakter bulundurur. (Aa, Ee, FF, Rr, Zz)

Ç) Alel gen sayısı 10'dur. (A, a, E, e, F, F, R, r, Z, z)

D) Alel gen çifti sayısı 5'tir. (Aa, Ee, FF, Rr, Zz)

E) Krossing over varsa heterozigot karakter sayısı 2⁴ = 16 çeşit gamet oluşur.

F) Krossing over yoksa heterozigot karakter sayısı 2³ = 8 çeşit gamet oluşur.

G) Heterozigot karakter sayısı 4'tür. 2⁴ = 16 çeşit karakter oluşur.

Örnek; Genotipi AaBbccDd şeklinde olan bir bireyde A ve b genleri bağlı genlerdir. Buna göre bu canlı mayoz bölünme sırasında;

A) En az kaç çeşit gamet oluşturur?

B) En fazla kaç çeşit gamet oluşturur?

Çözümü:

A) En az kaç çeşit gamet denildiği için krossing overin gerçekleşmediği düşünülür. Buna göre; heterozigot karakter sayısı 2'dir. 2² = 4 çeşit gamet oluşturur.

B) En fazla kaç çeşit gamet oluşturur dediği için krossing over olduğu düşünülür. Tüm heterozigot karakterler dikkate alınır. n = 3'tür. 2³ = 8 çeşit gamet oluşturur.

Çatallama Yöntemi

► Çok karakterli çaprazlamaları kolaylaştırmak için kullanılır.

► Bu yöntemi uygularken her bir gen çiftinin, gamet oluşumu sırasında birbirinden ayrılarak bağımsız davrandığı düşünülür.

► Her bir karakter birer monohibrit çaprazmış gibi düşünülerek çaprazlama yapılır.

Örnek; AaBbccDd genotipine sahip bir bireyde genler bağımsızdır. Bu canlı mayoz sırasında kaç çeşit gamet oluşturur? Çatallama yöntemine göre bulunuz.

Çözüm: 2³ = 8 çeşit gamet oluşturur.

Örnek; AaBbCc genotipine sahip bir bireyin oluşturacağı gamet çeşitlerini Çatallandırma yöntemi ile bulunuz.

Çözüm: 2³ = 8 çeşit gamet oluşturur.

Çatallandırma yöntemi kullanılırken alellerden biri alınır ve diğer alellerin homozigot (tek çizgi) ya da heterozigot (çatal) olmasına göre dallandırılır. Sonuçta oluşacak kombinasyon sayısı gamet çeşidi sayısını verir.

Kromozom Haritaları

► Bağlı genlerde bir kromozom boyunca yer alan genlerin düzenli sırasının gösterilmesidir.

► Mayoz sırasında kromozom üzerindeki genler arasındaki mesafe ne kadar fazla ise krossing over olma ihtimali o kadar yüksektir.

► Krossing over; rekombinant gametler oluşturan bir olaydır.

► Bir mayozda krossing over olma sıklığı kromozom haritalarının yapılmasında kullanılır.

Örnek;

Konuya Ait Çıkmış Sorular

Soru 1.

Diploit bir bireyin kromozomlarında;

I. Bir özelliği kontrol eden genin çekinik alelinin otozomal kromozomlardan sadece birinin üzerinde bulunması,

II. Bir özelliği kontrol eden genin çekinik alelinin otozomal kromozomların her ikisi üzerinde bulunması,

III. Bir özelliği kontrol eden genin baskın alelinin otozomal kromozomlardan sadece birinin üzerinde bulunması,

IV. Bir özelliği kontrol eden genin baskın alelinin otozomal kromozomların her ikisi üzerinde bulunması

Durumlarının hangilerinde genin kontrol ettiği çekinik özellik bu bireyde ortaya çıkar?

(YKS-TYT Örnek Soruları)

A. Yalnız I
B. Yalnız II
C. Yalnız IV
D. I ve II
E. III ve IV

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: B

Açıklama:

Bu soruda, diploit bir bireyin kromozomlarında bulunan çekinik ve baskın alellerin fenotip üzerindeki etkisi incelenmektedir. Mendel Genetiği'ne göre, bir özellik çekinik alel tarafından kontrol ediliyorsa, bu özelliğin fenotipte ortaya çıkabilmesi için bireyin iki homolog kromozomunda da çekinik aleli (homozigot çekinik) taşıması gerekir. Eğer birey heterozigot ise, baskın alel fenotipte etkisini gösterecek ve çekinik özellik ortaya çıkmayacaktır.

Çekinik özellik sadece bireyin homozigot çekinik (aa) olduğu durumda ortaya çıkar.
Bu durum yalnızca II. şıkta sağlandığı için doğru cevap: B) Yalnız II'dir.

Soru 2.

Yukarıdaki soyağacında, bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler siyah renkle gösterilmiştir.

Soyağacındaki bilgilere göre, bu özelliğin kalıtımı,

I. X kromozomunda mutasyonla ortaya çıkan baskın bir genle

II. Otozomal taşınan çekinik bir genle

III. Y kromozomunda mutasyonla ortaya çıkan baskın bir genle

IV. Otozomal taşınan baskın bir genle

V. X kromozomunda çekinik bir genle

Taşınma biçimlerinden hangileriyle gerçekleşir?

(1999-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))

A. I ve II
B. II ve IV
C. I, II ve V
D. I, III ve IV
E. III, IV ve V

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: A

Soru 3.

Penisilin ve tek bir bakteri türü ile normal besi ortamı içeren iki petri kabında aşağıdaki şemada gösterilen deney yapılmıştır.

Bu deney sonucu,

I. Aynı türe ait bireyler farklı kalıtsal özellikler gösterir.

II. Aynı besini kullanan bireyler, besin açısından rekabete girer.

III. Ortamın yeni koşullarına uyabilen bireyler bu koşullarda yaşamaya devam eder.

İfadelerinden hangileriyle açıklanabilir?

(1999-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))

A. Yalnız I
B. Yalnız II
C. I ve III
D. II ve III
E. I, II ve III

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: C

Soru 4.

İnsan kanında bulunan olgun alyuvarlar,

I. Karbondioksit bağlama

II. DNA sentezi yapma

III. Antikor sentezleme

Olaylarından hangilerinin gerçekleştiremez?

(1999-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))

A. Yalnız I
B. Yalnız II
C. Yalnız III
D. I ve III
E. II ve III

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: E

Açıklama:

Bu soruda, insan kanında bulunan olgun alyuvarların (eritrositlerin) hangi işlevleri gerçekleştiremediği sorgulanmaktadır. Alyuvarlar, kemik iliğinde üretilen ve oksijen ile karbondioksit taşınmasını sağlayan hücrelerdir. Ancak, gelişim süreçleri sırasında bazı organellerini kaybettikleri için belirli biyokimyasal olayları gerçekleştiremezler.

Alyuvarlar karbondioksit bağlayabilir, ancak DNA sentezi yapamaz ve antikor üretemez.

Bu yüzden gerçekleştiremeyecekleri olaylar II ve III’tür.

Soru 5.

Bir ailede anne, A özelliği bakımından baskın fenotiptedir ve bu özelliğin çekinik genini de taşımaktadır (heterozigot).

Babanın genotipi aşağıdakilerin hangisindeki gibi olursa, çocukların fenotipinde bu çekinik özellik kesinlikle görülmez?

(2000-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))

A. AA
B. Aa
C. aa
D. x^Ay
E. x^a y

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: A

Açıklama:

Bu soruda, A özelliği bakımından baskın olan bir annenin (heterozigot, Aa) ve farklı genotiplere sahip babanın çocuklarının fenotipleri incelenmektedir. Çocuklarda çekinik özelliğin ortaya çıkmaması için, çekinik (a) geninin homozigot halde bulunmaması gerekir. Şıkları inceleyelim:

Anne heterozigot (Aa) olduğu için genotipi şu şekildedir:

A (baskın)
a (çekinik)
Çocukların fenotipinde çekinik özelliğin görülmemesi için, babanın kesinlikle çekinik (a) alelini taşımaması gerekir.

Baba AA (homozigot baskın) olursa:

Anne: Aa
Baba: AA
Çocuklar: AA veya Aa (Çaprazlama sonucu %100 baskın fenotip oluşur.)
Çekinik özellik taşıyan (aa) birey doğmaz.
Bu yüzden doğru cevap A’dır.

Konu İle İlgili Sorular

Soru 1.

Tüm bireyleri normal olarak diploid olan bir türde, kromozom ayrılmaması sonucu oluşan herhangi bir bireyin karyotipi, aşağıdakilerden hangisi ile gösterilmez?

A. 2n-1
B. 2n+1
C. 2n-2
D. n+1
E. 2n+4

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: D

Açıklaması:

Diploid türler haploid iki set kromozom içerir. Bu haploid setlerden (n) birini yumurtadan, diğerini spermden alırlar ve 2n ile gösterilirler. n+1 veya n-1 kromozom durumu haploid canlılardaki kromozom eksikliği veya fazlalığını gösterir.

Soru 2.

5 karakter yönünden genotipi; AaBBddEeX^aX^a olan bir annenin yumurtası, babanın bir spermi ile dölleniyor. Bu döllenme sonucu fenotipi A, B, D, ee, X^a olan bir erkek çocuğun oluştuğu görülüyor. Buna göre; Verilen annenin yumurtası verilen spermlerden hangisiyle döllenirse erkek çocuğun fenotipi verildiği şekilde oluşur? Nedenini yazınız. 1. Sperm → A, B, D, e, X^A 2. Sperm → a, b, D, e, Y 3. Sperm → A, B, d, e, Y

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Açıklaması:

AaBBddEeX^aX^a (Annenin Genotipi)
A, B, D, ee, X^a (Çocuğun Fenotipi)

1.Sperm → A, B, D, e, X^A ⇒ Doğacak çocuk erkek çocuğu olduğu için X yerine Y gonozomu taşıyan sperm olmalıdır. 2. Sperm → a, b, D, e, Y ⇒ Erkek olması için Y gonozomu olmalıdır. Annenin genotipinde D aleli olmadığı için bu alelin sperm ile çocuğa gelmesi gerekir. Bu nedenle annenin yumurtası bu sperm ile döllenirse verilen fenotipte bir erkek çocuk oluşabilir. 3. Sperm → A, B, d, e, Y ⇒ Annenin genotipinde D aleli olmadığı için bu alelin sperm ile çocuğa gelmesi gerekir. Çocuğun D fenotipinde olma ihtimali oluşmaz.

Soru 3.

DdFfhhGGKK genotipindeki bir bireyin tüm genleri bağımsızdır. Bu bireyin dFhGK genlerini taşıyan bir gameti oluşturma oranı nedir? ........................

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Açıklaması:

Tüm genler bağımsız olduğu için ayrı kromozomlar üzerinde yer alırlar.
Heterozigot olan her bir karakter iki çeşit gamet oluşturur. Homozigot karakterle ise daima bir çeşit gamet oluşturur.
Verilen genotipte 2 tane heterozigot karakter vardır.
Buna göre DdFfhhGGKK genotipinde;
1.Karakter için (Dd) → 1/2 D, 1/2 d
2.Karakter İçin (Ff) → 1/2 F, 1/2 f
Diğer karakterler (hhGGKK) homozigot olduğu için 1/1 oranında oluşurlar.
Bu bireyin dFhGK genlerini taşıyan bir gameti oluşturma ihtimali 1/2 d x 1/2 F x 1/1 h x 1/1 G x 1/1 K = 1/4 olur.

Soru 4.

İki ayrı özellik açısından genotipi aşağıda verilen canlıdaki krossing over olasılığı %20'dir. Bu canlıda AE, Ae, aE ve ae gametlerinin oluşma olasılığı % kaçtır?

A. AE → 5 Ae → 40 aE → 45 → ae → 10
B. AE → 40 Ae → 40 aE → 20 → ae → 0
C. AE → 5 Ae → 45 aE → 45 → ae → 5
D. AE → 10 Ae → 45 aE → 45 → ae → 0
E. AE → 45 Ae → 5 aE → 45 → ae → 5

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: C

Açıklaması:

Eşey ana hücrelerinde, hücre bölünmesinden önce kromozomlar kendini eşler ve mayoz I'in profaz evresinde iki olasılık ortaya çıkar.
Birinci olasılık, krossing overin gerçekleşme olasılığı %20'dir.
Homolog kromozomlar arasındaki krossing over aşağıdaki şekilde gösterilmiştir.
Sonuçta Ae, AE, ae ve aE genotipli 4 farklı gamet oluşur. Her bir gametin oluşma olasılıkları birbirine eşittir.
Buradan hareketle %20 / 4 = %5 herhangi bir ganetin oluşma olasılığıdır. Ae ve aE genotipli gametler atasal, ae ve AE gametleri ise rekombinant gametlerdir. Krossing over ürünü olan gametlere rekombinant gamet denir.
İkinci olasılık, krossing overin gerçekleşmeme olasılığı %80'dir. Krossing overin gerçekleşmemesi durumunda yalnız atasal gametler (Ae ve aE) oluşur. Dolayısıyla %80 / 2 = %40 atasal bir gametin oluşma olasılığıdır.
Buna göre;
Ae gameti; Krossing overli %5 + Krossing oversiz %40 = % 45
aE gameti Krossing overli %5 + Krossing oversiz %40 = % 45
AE gameti Krossing overli %5 + Krossing oversiz %0 = % 5
ae gameti Krossing overli %5 + Krossing oversiz %0 = % 5

Soru 5.

İnsan kanında bulunan olgun alyuvarlar,

I. Karbondioksit bağlama

II. DNA sentezi yapma

III. Antikor sentezleme

Olaylarından hangilerinin gerçekleştiremez?

(1999-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))

A. Yalnız I
B. Yalnız II
C. Yalnız III
D. I ve III
E. II ve III

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: E

Açıklaması:

Alyuvarlar karbondioksit bağlayabilir, ancak DNA sentezi yapamaz ve antikor üretemez.

Bu yüzden gerçekleştiremeyecekleri olaylar II ve III’tür.

Soru 6.

Bir torbada üç tanesi yeşil, iki tanesi sarı olan beş bezelye bulunmaktadır. Torbadan bir bezelye çıkarılıyor ve tekrar torbaya konulduktan sonra ikinci bir bezelye daha çıkarılıyor.

Torbadan ilk çıkan bezelyenin sarı, ikinci çıkarılan bezelyelerin yeşil olma ihtimali nedir?

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Açıklaması:

Soru 7.

Aşağıdaki şemada ABO kan grubu sistemi açısından heterozigot genotipli anne ve babanın 1, 2, 3 ve 4 ile gösterilen olası tüm çocuklarının kan grubu fenotipleri verilmiştir.

Aşağıdaki tabloyu şemaya uygun olacak şekilde doldurunuz.

Soru 8.

Kromozomları üzerindeki genlerin dağılımı aşağıda verilmiş olan bir hücrenin;

I. Krossing oversiz

II. Krossing overli

Oluşturabileceği gamet çeşidi sayılarını bulunuz.

I: ………..…………

II: ………………..

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Açıklaması: I: Krossing Oversiz; Bağlı olan genler aynı kromozom üzerine birlikte hareket ederek farklı gametlere giderler. Ayno kromozom üzerinde en az bir tane heterozigot karakterin olması iki çeşit gamet oluşması için yeterlidir. Buna göre; 1.Kromozom takımında (EFG genlerinin bağlı olduğu) bir tane heterozigot (Gg) karakter vardır. 2.kromozom takımında iki tane heterozigot (CcDd) karakter vardır. Ancak bunlar birlikte hareket edeceği için bir tanesini dikkate alırız. Kk genleri bağımsız ve heterozigot olduğu için iki çeşit gamet oluşturur. Bu durumda; heterozigot karakter sayısı = 3'tür. 2^3 formülünden 8 çeşit gamet oluşur. II: Krossing Overli; Genler bağımsızmış gibi düşünülür. Çünkü parça değişimi gerçekleşir. Genotiptedi tüm heterozigot karakterler dikkate alınarak 2^n formülünden gamet çeşidi gösterilir. Bu durumda 2^4 = 16 çeşit gamet oluşur.

Soru 9.

I. Diploit kromozomlu canlılarda çiftler halinde bulunur.

II. Homolog kromozomda karşılıklı bulunur.

III. Aynı kromozom üzerinde taşınır.

IV. Bir karakter üzerinde aynı etkiyi gösterir.

Alel genler ile ilgili olarak verilen yukarıdaki kavramlardan hangileri doğrudur?

A. Yalnız I
B. I ve II
C. I ve III
D. II ve IV
E. III ve IV

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: B

Soru 10.

2n = AABbCCDdeeFF genotipine sahip bir canlıda alellerin hepsi ayrı kromozomlar üzerinde bulunup bağlı değillerdir.

Bu diploit canlıda en fazla kaç çeşit gamet oluşabilir?

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Açıklaması:

Kalıtımın Genel İlkeleri

Kalıtımın Genel İlkeleri

Kalıtımla İlgili Kavramlar

Mendel'in Çalışmaları

Olasılık İlkeleri ve Uygulamaları

Gamet Çeşitliliğinin Hesaplanması

Homozigot Alellerin Gametlere Taşınması

Heterozigot Alellerin Gametlere Taşınması

Bağımsız Genlerde ve Bağlı Genlerde Gamet Çeşitliliğinin Bulunması

1. Bağımsız Genlerde Gamet Çeşitliliğinin Bulunması

2. Bağlı Genlerde Gamet Çeşitliliğinin Bulunması

Çatallama Yöntemi

Kromozom Haritaları

Soru 1.

Soru 2.

Soru 3.

Soru 4.

Soru 5.

Soru 1.

Soru 2.

Soru 3.

Soru 4.

Soru 5.

Soru 6.

Soru 7.

Soru 8.

Soru 9.

Soru 10.

Bilgilerimiz

Adres

Email

Telefon

Site Linkleri

Bülten